ser.2 
no.  3 


0^   THP 

UNIVERSITY  cf  ILLINOIS 


University  of  Cincinnati 

Bulletin  No.  3 


aAINUARY,     1901 


Series  II.     Publications  of  the  University  of  Cincinnati.      Vol.  I. 


The  TVacidas  Commentary 
on  Statius 


BY 

JOHN  M.  BURNAM,  Ph.  D. 

Professor  of  Latin 


The  University  Bulletins  are  issued  Quarterly* 


Entered  at  the  Post  Office  at  Cincinnati,  Ohio,  as  second-class  matter. 


UNIVERSITY  PRESS 
Cittcianati,  Ohi* 


«• 


T"u£r4    ^°-  ^ffJ  S::te  stamped 
^^n  ITs  00  Wr  each  lost  bo«.k. 


HiBiflS? 


I^PR  ii  11997 


When 
previoa 


renewing  to  !*«"• 


^ritenewduedatebdo. 


s  due  <to^^ 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2012  with  funding  from 

University  of  Illinois  Urbana-Champaign 


http://archive.org/details/placiduscommenta23lact 


THE 


Placidus  Coiiinientary  on  Statins 


ig 


BY 

JOHN  M.  BURNAM,  Ph.  D. 

Professor  of  Latin, 


UNIVERSITY  PRESS, 
CINCINNATI,  O. 


"^^^e 


The  Placidus  Commentary  on  Statins, 


The  po^et  Statins  attained  reciognition  asi  a  classic  alm'O'st  in  his 
own  time;^  and  as  siich^  became  the  ohiect  of  learned  comment  on 
the  part  of  the  school  teaichers  and  professors  of  rhetoric  in,  per- 
haps, the  early  centuries  of  the  emrpire.  At  all  events,  there  exists 
in  a  consideraible  nnmhier  of  manuscripts  a  body  of  glosses,  scholia, 
etc.,  ascribed  to'  a  certain  Lactantius  or  Lnctatins  Placidus.  This 
comanentary  is  a:ssigned  in  the  T'enffel-Schwabe  History  of  Roman 
Literature  to  the  fifth  century,  and  the  author  is  identified  with 
the  gi^ammarian,  glosisator  and  scholiast  of  the  samie  name,  who^  has 
left  uis  a  series  of  notes  on  Cicero.  The  manuscripts,  in  most  in- 
stances, identify  him  with  the  famous  Christian  writer  Caelius  Lac- 
tantius Finiiianus. 

Until  quitiC  recently,  the  vulgate  text  of  these  scholia  was  that  of 
Lindenbrog,  or  as  he  Latinized  his  name,  Tiliobroga;  his  Statins 
with  the  Placidus  notes  appeared  at  Paris  in;  1600,  and  was:  reprinteid 
at  Lyons  in  1654.  Lindenbrog  depended  for  his  text  on  manuscripts 
very  much  inferior  to  some  now  known,  and  very  much  like  a  Brux- 
ellensis  mentioned  by  Cumont,  "Textes  et  Monuments  figures  re- 
latifs  aux  Mysteres  de  Mithra,"  vol.  II,  p.  46.  In  1898  the  well- 
known  Leipsic  publishing  house  of  B.  G.  Teubner  sent  out  a®  the 
third  volume  of  the  works  of  Statins,  "Lactantii  Placidi  qui  dicitur 
Oomnientarios  in  Statii  Thebaida  et  commentarium  in  Achilleida 
recensuit  Eicardus  Jahnke."  J.  had  the  use  of  the  notes  for  just 
such  an  enterprise  left  by  Kohlmann,  and  acknowledges  the;  assist- 
ance of  Klotz,  Kelter,  Vollmer  and  Usener.  He  gives  as  the  manu- 
script foundation  for  his  text  the  following  codicesi: 

Monacensis  19482  (M),  Parisinus  8063  (Pa),Parisinus  8064  (Pb), 
Parisinus  10317  (Pc),  Bambergensis  M  IV  11  {Barnl).),  Casselanus 
MJscr.  poet.  fol.  8  (C asset),  Gudianus  54  (Gudian.),  and  lastly,  Mon- 

(3) 


acen'sis  6396  (Mon.)  He  divides  all  the  existing  manuscripts'  into 
two  classes,  those  that  have  the  eommentaTy  apart  from  the  poet's 
text,  and  those  that  show  that  Ciommentary  in  the  margin  and 
along  with  Statins  himself.  J.,  however,  has  actually  used  only  four 
codices,  viz. :  M,  Pa,  Ph  and  Mon.,  expreissing  the  hope'  that  he  has 
laid  the  foundation  on  which  others  may  build. 

I  propose  to  discuss,  in  a  series  of  papers,  some  manuscripts  men- 
tioned by  Jahnke,  and  some  others  that  seem  to  be  entirely  un- 
known to  the  generality  of  scholars.   I  begin  with  Paris.  10317. 

This  codex  was  partly  used  by  Kohlmann,  "ISTeue  Scholien  zur 
Thebais  des  Statins,  Posen  1873,"  a  v/ork  which  I  regret  not  having 
seen;  and  again,  in  "Lactantii  Placidi  in  Statii  Thebaida,  3,  1-323 
Oommentarii,  Emiden,  1887."  It  has  received  treatment  from  C. 
Wotke  also  in  "Eranos  Vindobonensis  1893,"  who  arrives  at  the  con- 
clusion that  the  manuscript  has  no  value  for  the  criticism  of  the 
poet's  text;  for  a  contrary  opinion,  vid.  Jahnke,  p.  8,  and  his  ar- 
ticle in  the  Philogus  XXXII,  p.  130  ss.  For  a  good  facsimile,  vid. 
Chatelain,  "La  PaleogT&phie  des  Classiques  Latins"  pi.  CLXIII  and 
his  commentary. 

This  codex  contains  a  number  of  notes,  most  of  them  long,  and 
in  the  majority  of  cases  historical  or  mythological  in  character;  they 
have  been  only  partially  published  in  the  articles  above  referred  to. 
It  is  the  purposie  of  the  present  paper  tO'  reproduce  them,  with  the 
indication  of  their  source  or  parallels,  so-  far  as  these;  can  be  de- 
terjnined.  Usually  the  text  is  conventionalized  in  spelling.  Some^ 
times  I  have  given  thei  readingsi  of  the  manuscript  for  the  purposes 
of  comparison.  The  syllable  (Add.)  preceding  a  note  means  that  it 
is  additional  to  what  is  found  in  L.  or  J.  on  the  same  passage. 

While  Chatelain  has  given  a  good  description  of  this  codex,  a 
closer  study  of  it  has^  disclosed  a-  few  facts  that  he  has  not  noticed. 
On  account  of  the  heading,  he  had  guessed  that  it  might  owe  its 
origin  to  the  scriptorium  of  Eiptemach,  or  Echternach,  a  convent 
founded  by  English  mionks  in  the  Luxemburg  country  in  the  year 
698.  This  attribution  is  amply  confirmed  by  the  following 
marginal  glosses  to  the  Thebaid,  none  of  which  (so  far  as  I  know) 
have  as  yet  found  their  way  into  print: 

1.  Th.  II,  553  (indagine)  haga. 

2.  Ill,  233,  turba  id  est  druuo. 

3.  Ill,  511  (sitriges),  hexa. 

4.  VIII,  617  (pandionie  uolucres),  sualououii^ 

(4) 


Let  the  Germanist  deteiTminie:  tbe  particfular  dialect  represented 
by  these  words;  in  any  event,  they  point  tO'  N'orth  German'  terri- 
tory, or  its  immediate  neighborhooid. 

An  inveistigation  of  the  errors  and  confusions,  which  occur  in 
this  manuscript  shows  thait  the  sicribe  had  before  him  -an  archetype 
in  the  Spanish  or  Visigothic  hand;  that  the:  writing  wasi  more  'or 
le®9  cursiYe,  and  employed  so'me  of  the  usual  abbreviations.  Let 
the  reader  observe  thei  following  points: 

1.  a  and  u  are  oonstantly  confused;  e.  g.,  II,  715,  tautela  is  for 
tutela;  III,  16,  natare  stands  for  naturae;  V,  432,  alterius  for  ul- 
terius.  These  are  only  a,  few  amiong  many  instances  which  might 
be  citeid,  and  they  show  that  a  was  open^ — one  of  the  leading  char- 
acteristics of  the  Spanish  style. 

2.  u  (v)  occurs  for  b.  This  indioat.es  either  a  very  early  arche- 
type or  one  of  Visigothic  character.  This  confusion  is  still  one  of 
the  peculiarities  of  Spanish  pronunciation. 

3.  Spanus  and  its  derivatives  are  reguhirly  used  for  hispianiis, 
&c. 

4.  Tiwo  letters  that  always  cause  trouble  in  the  Visigothic  hand 
are  p  and  q,  so  great  is  their  resemblance.  Cf.  IX,  475,  spqualore. 
Tbe  long  Isidore  extract,  VI,  576,  hasP  for  quod  noi  less  than  nine 
times.  Here  the  scribe  had  before  him  a  ?  which  he  mistook  for 
the  current  pro  sign. 

5.  t  and  d  exchange  places  in  IX,  474,  where  we  find  natandes 
for  natantes,  and  in  XI,  571,  the  scribe  has  written  artant'O  instead 
of  artando.  This  error  is  very  easy  when  the  manuscript  is  of  the 
eighth  century  and  the  writing  is  cursive'  Visigothic.  Vid.  Merino 
Escuela  Paleographica  3,  no.  3. 

6.  At  VI,  476,  eto  appears  for  eo',  'and  7.  at  II,  518,  utrius  for 
verius.  Here  again  we  have  blunders  easily  made  in  reading  such 
an  archetype  as  wei  have  supposed. 

8.  uagiantur,  VI,  642,  for  variantur  is  a  probable:  error,  when 
the  writing  is  an  early  cursive. 

9.  When  the  scribe  wrote  curstumina.  for  Crustumina,,  VI,  576, 
and  eonpersa  for  oompressa.,  X,  850,  he  reproduced  two^  exaimples  of 
the  well  known  Spanish  metathesisi,  which  is  still  current  in  the 
Iberian  peninsula. 

10.  In  III,  16,  nt  occurs  at  the  end  of  a  word  where  we  must 
correct  to=  rit;  conversely,  I,  478  of  the  same  biook,  rt  is  there  for  nt. 
These  mistakes  are  due  to  the  interiaeings  of  the  cursive  style. 

(5) 


11.  The  same  explan'Ritioii  holds  good  for  such  a  blunider  as  in 
XII,  434,  where  ex  is  reaid  for  et. 

Here  is  a  mass  of  evidemce  siifficieat  to  prove  the  staitement  that 
the  archetype  must  have  been  in  a  more  or  less  cursive  Spanish 
hand;  that  the  hand  employeid  abhreviations,  too,  is  shoiwn  by  an- 
other set  of  mistakes' — e.  g.,  unde  is  never  correctly  written,  appear- 
ing ais  unus  or  unum.  The  copyist  wais  deceived  by  seeing  un  with 
the  upper  bar  of  contra,ction,  a  sign  wliich  he  wrongly  interpreted. 
The  above-mentioned  confusion  of  pro  and  quod  looks  in  the  sam^e 
direction.  In  YIII,  869,  homineis  standsi  for  hoe  est,  the  osivase  be- 
ing another  abbreviation. 

The  occurrence  of  lacunae  at  .short  distances  from  each  other 
miakes  it  possible  that  the  Placidus  was  in  short  lines,  or  perhaps  in 
the  margin,  as  in  the  copy  under  discussion. 

If  we  now  ask  whether  the  age  of  the  archetype  can  be  fixed 
with  any  de^gree  of  certainty,  it  seems  that  the  evidence  is  sufficient 
to  justify  the  conclusion  that  it  was  not  later  than  the  end  of  the 
eighth  century.  For  after  that  time  the  Spanish  hand  becomes  too 
regular  to  pass  for  cursive.  Before  that  epoch,  we  could  hardly  ex- 
pect ordinary  manuscripts  tO'  show  any  contractions.  With  this 
much  determined,  I  think  we  have  a  better  basis  for  the  criticism 
of  the  Placidus  scholia  than  before. 

Whence  came  these  notes?  The  ultimate  sources  were  cliieliy 
Cicero,  Yarro  and  Verrius  Flaoeus,  but  they  were  not  imimediately 
known  to  the  compiler,  who  has  drawn  on  collections  at  siecond- 
hand,  like  those  of  Pliny,  Solinus,  Servius,  Fulgentius  iand  Isidore. 
In  a  very  large  number  of  passages  this  text  coincides  with  that 
of  the  Yatican  Mythographers. 


(6) 


Th.  I,  64.  Ideo'  dicitur  trifida  vel  quia  mntnita  est  tribus  ordini- 
bus  murormn  vel  quia  in  tria  diducitur  pronifunctioria,,  vel  etiam 
quia  in  fine  eius  promunotorii  sit  sitia. 

275.  Oenomiaiis.  .  .Elidis  rex  pian^am  habiiit  filiam  noauine  Hip- 
piodamiam,  qui  etiam  habiiit  eqiios  celoeissimos  utpote  ventornm 
iilios;  qui  procos  filiae  suae  sub  liaic  ciondicione  vocavit  ad  cuTule 
ceTtamen  ut  aut  victus  traderet  filiam  aiit  victos  necarert.  (Serv. 
GeoTg.  Ill,  7;  Mytli.  Yat.  1,  21,  204;  II,  146;  Plac.  Th.  II,  166,  185.) 
279.  Id  est  mentitur  se  habere'  tui  corporis  bustum.  Ideo  enim 
Gretemses  dicunt  sei  habere,  quia  ibi  natus  est  et  nutritus;  cuius  fa- 
bula  talis  est.  Saturnus!  p'Ostqua.m  a  Themide^  oracula  suscepit  se  piosise 
a  regno'  pelli,  natios  ex  Ehea  uxore  devorabat;  quae  natu  laetata 
nymphi'S  oommenidavit  in  niiO'ute  Dictaeo,  ubi  apes  eum  aluerunt  et 
adhibentes  (1.  adhibiti)  sunt  C'uretes  et  Corybantes  qui  tinnitu 
aeris  prohibebanrt  audiri  va-gitum.  Ideo  autem  fingitur  illic  esse  nu- 
tritus ut  Sallustius  (His't.  Frag.  Ill,  14  M.)  dicit  quia  primos  con- 
stat contentos  religione  deorum.  Be  Greta  multi  dubitant  in  quo 
miari  sit  sita.  N'am  apud  chorographos  legimus  quaeque  in  quo'  mare; 
ita  Sardinia  in  Africano,  Delosi  in  Aegaeio:  de  Gteta  enim  dubitant. 
Nami  in  parte  mare  lilibeum  (1.  Lybium)  in  parte:  Aegyptium,  in 
parte  Aehaicum,  in  parte  Ionium  respicit.  Ergo  in  medio  ponto  est. 
(Serv.  Aen.  III.  104;  Plac.  Aeh.  I.  387;  Myth.  Yat.  I.  104;  II.  16; 
III,  510.) 

286.  Id  est  tibi  caros  ut  Yergilius  (Aen.  I,  24).  "Pro  caris  gesse- 
rat  Argis."  No'tandum  est  quod  Argos'  numero'  singulari  generis 
neutri  est  ut  Horatius  (Od.  I,  7,  9)  "Aptum  dicet  equis^  ditesque 
Mycenais."  In  plurali  miasculini,  ut  hi  Argi.  Geterum  derivatio  no- 
minis  ArgivO'S  facit  non  Argos.  (Serv.  Aen.  I.  24;  cf.  Prob.  Gath. 
22,  13  K.) 

338.  Rorem  ferente.  Nam  omnis  ros  omnisque  umor  in  cor- 
pore  lunae  oonstare  videtur.  Ideoque  secundum  incrementum  vel 
diminutionem  lunae  umiores  in  anim'alibus',  vel  etiam  in  arboribus 
mxitari  videmus.  ISTam  hi  plenius  rore  perfundi  videntur  qui  sub 
eorpore  luniae  caelo  isereno  imdegent  (1.  indigent).  (Gf.  Pithoei  Gata- 
lecta  ap.  Fore,  sub  rorifluo.) 

Biga  autem  dicitur  duorum  equorum  quasi  biiuga.  Et  notandum 
poetica  licentia  nomen  singulariter  proferri;  quod  pluraliter  secun- 
dum artem  fieri  debebat.  (Add.  alia  manus,  sicut  Donatus  dicit  in 
secunda  editione).  (Gf.  Serv.  Aen.  II,  272;  Pomp.  167,  20-21  K.; 
Beda  Orth.  267,  21-22  K.) 

343.    Proprie  iubar  lucifer  dicitur  quod  iubag  lucis  effundat, 

(7) 


unde  etiam  quicquid  splendit  iubar  dicitiir  (ut)  argentic  gemmarum. 
Eist  autem  lucifer  in'terdiim  lovis^  plerumqiT©  Veneris  sitella  et  f acit 
hoc  iubar  huius  iubaris.  (Serv.  Aen.  lY.  130:  Is.  Or.  III.  71,  18; 
cf.  Yarro  L.  L.  YII.  76;  Fest.  Paul.  100;  Prob.  Cafth.  11,  34  K.) 

477.  Prima  Furiarum  Allecto.  Allecto  Graece  impaiisibilis  dici- 
tur,  Tesipbone  quasi  rovrwv  <pajvy]  id  est  isrtarum  vox,  Magaera 
aiitem  quasi  p-eydlrj  ept^  id  est  magna  comtentio.  (Fiilg.  Myth.  I, 
6;  Myth.  Yat.  I,  109;  II,  12;  III,  6,  23.) 

520.  Tan  git  Riomanam  superfluitatem,  qui,  ut  Cato  ait,  in  atri.o 
et  in  duobus  epulabantur  ferculis.  luvenal.  (I,  94-95)  "Quis  fercula 
septem  secreto  cenavit  avus?"  Unde  quia  bonoratiores  erant,  cus- 
todes  liminum  adhibebant.  Yerg.  (Aen.  IX,  647-8)  "Qui  Diardanio 
Anchisae  armiger  ante  fuit,  fidusqu©  ad  limina  custos."  Ibi  etiam.  et 
eulina  erat,  unde  atrium  dicitur  quasi  atmm.  (Serv.  Aen.  I.  726; 
cf.  Is.  Or.  XY,  3,  4.) 

Teretes  vero  rotundas.  Nam  teres  proprie  dicitur  lotundum 
aliquid  cum  longitudine,  ut  oolumnai  cylindrum.  (Cf.  Fest.  p.  363; 
Serv.  Buc.  YIII,  16;  Aen.  YI,  207;  Is.  Or.  XY,  2,  16.) 

521.  A  lychno  lucerna  dicta  est,  unde  brevis  est  lu.  luvenal. 
(1.  Pers.  Y.  181)  "Disposite  pinguem  nebulam  vomuere  lucemae." 
(Serv.  Aen.  I,  726;  Is.  Or.  XX,  10,  2.) 

526.  S'olio,  scilicet  regali  cathedra.  Elst  autem  sedes  ex  solido 
ligno  facta  ad  tutelam.  regii  corporis  facta.  Siane  ebur  eboris  facit 
non  eburis  sicut  murmur  murmuris.  Unde  quia  in  principalitatis 
declinatione  varietas  invenitur,  etiam  derivatio  varia  est.  ISTam 
ebumus  facit,  ab  eo  quod  est  ebur:  eburneus  ab  eo  quod  est  eboris. 
Dicitur  autem  ebur  a  barro  hoc  est  elefante.  Ut  Horatius  (Epod. 
XII,  1)  "'Quid  tibi  vis  mulier  nigris  dignissima  barris?"  (Serv.  Aen. 
I,  506;  Is.  Or.  XX,  11,  10;  Diff.  Yerb.  524.) 

562.  luno  rivali  Latonae  mionstrum  Pythonem  misit,  ob  quem 
cum  fuguret,  ad  insulam  Delon  pervenit  atque  ibi  duos  filios  pro- 
genuit  Dianam  et  Apollinem;  quae  statim  Diana  obstetrix  matris 
fuit  in  illo  Ap'ollindis  partu,  qui  Apollo  aceepto  arcu  et  pharetra 
P3rthonem  occidit.  Cuius  Pythonis  coria  (1.  corio)  Apollinis  altare 
apud  Delon  festis  operiebatur  diebus.  (Cf.  Hyg.  Fab.  53,  140;  Serv. 
Aen.  Ill,  73;  Plac.  Th.  lY,  795,  Y.  533,  Ach.  I,  206;  Myth.  Yat.  I, 
13,  37,  113;  II.  17,  19;  III.  8,  1,  3-5.) 

643.  (Add.)  Est  autem  ager  "sdcinus  Troiae  plenus  thymbra, 
in  quO'  eius  templum  est  et  nemus.  Sane  quia  Graece  thymbre 
(06fj.(3p7j)      facit,  in    derivatione   diphthong'on   mutat  ut  Aethne 

Aethnaeus,  Dirce  Diroaeus.   (Serv.  Aen.  III.  85.) 

(8) 


710.  (Add.)  INaiTi  eiiis  iecur  vnltur  exedit  quamvis  Homems 
(Od.  XI.  576  s's.)  dicait  vicisisim  duos  vultures  sibi  succedere.  (Sery. 
Aen.  YI.  595;  Myth.  Viat.  I.  13,  II.  104,  105.)  Declmatur  v€to 
Tityos  Tityi,  sicut  Delosi  Deli.  (SeiT.  Aen..  YI.  595).  Quod  ideo 
fingitur  quiai  Tityos  est  amior  vel  libido  quaei  secunduin:  physicos  in 
iec'ore  est,  sicut  risus  in  splene  iraicundia  in  f  elle:  unde  etiam  exesus 
a  vulture  dicitur  in  poenam  remasci  quia  libidini  non  est  satis  res 
semel  peracta^  sed  revirescat.  Horatius  (Od.  III.  4,  77)  "Ineontinen- 
tis  nee  Tityi  iecur."  (Se-r^^  Aen.  YI.  596;  Is.  Or.  XI.  1,  125,  127; 
Myth.  Yat.  I.  13,  II,  105,  III,  6,  5;  Macr.  Oomm.  I.  10,  12.) 

713.  Phlegyas  filius  Martis  habuit  Coroniden  filiam  quam  Apollo 
vitiavit,  unde  suscepit  Aeiscukpium:  quod  pater  dolens  incendit 
Ap'oUinis  templum  apud  Delphos  et  eius  saigittis  est  apud  inferos 
trusus.  (Serv.  Aen.  YI.  618;  Myth.  Yat.  I.  115,  205;  II,  22,  108, 
128.) 

II.  58.  (Add.)  Quando  dixit  mediae,  ad  naturairn  isideris  respexit: 
nam  inter  caelum  et  terram,  certis  discretis  spatiis,  septem  sidera 
pendent,  quae  vocantur  errantia,  cum  errant  nulla  minus  illis.  Quo- 
rum summmn  Saturni  sidus  est,  ideoque  minimum  videtur:  inde, 
inferior  lovis  e'st  circulus;  tertium  Martis  sidus  igne  ardens  solis 
vicinitate.  Infna,  s^olem  ambit  ingens  sidus  Yeneris:  proximuan  illi 
Mercurii  circulo  fertur.  Sed  omnium  ammirationem  vincit  novissi- 
mum  sidus  tenis  familiarissimum  Luniae.  IdeO'  autem  dixit  silentia 
mediae  lunae,  quia  Luna  media  est  inter  sidus  Mercurii  Terraeque 
posdtionem.   (Plin.  N.  H.  II.  12,  32,  34,  36,  39,  40.) 

95.  (Add.)  Graecia  enim  quantum  stupenda  mendacio,  tantum 
est  aidmiranda  commento.  Tiresias  enim  in  modum  tempioris:  p'Osue- 
runt  quasi  0ipou?  mcov  id  est  mera  perennitas.  Errgo  ex  uno  tem- 
pore quod  masculinum  est  quod  eodem  clausa  soliditas  est  ger- 
minum,  dum  coeuntia  sibi  affectu  animialia  viderit.  Eaque:  virga  id 
est  ae^stu  fervoris  percusserit,  in  femineum  sexum  eonvertitur  id  est 
in  aestiaitis  fervorem.  Ideo^  vero  aestatem  p'osueirunt  in  miodum 
feminae,  quod  omnia  patefacta  eodem  tempore  suis  emergunt  fol- 
licuiis;  et  quia  duo  'concipiendi  sunt  tempera,  veris  et  autumni, 
iterum  eonceptu  prohibito  ad  pristinam  redit  imiaginem.  Autumnus 
enim  ita  omnia  masculino  eorpore  astringit  quO'  cionstrictis  arborum 
venis  vitalis  suetransennas  commerciales  stringens  foliorum  mar- 
culentam  detundat  calvitiem.  Denique!  duobus  dis  id  est  duobus 
elementis  arbiter  quaeritur  igni  atque  aeri  de  genere  vario  amiods 
certantibus:  denique  iustum  profert  iudicium.  In  fructificandis 
enim  germindbus  dupla  aeri  et  igni  materia  suppetit.   Aer  enim  et 

(9) 


maritat  in  glaebis  et  producit  in  f  oliis  et  gravidat  in  f  olliculis.  Sol 
enim  matnrare  tantum  noyit  in  granis.  ISTiaim  nt  hoc  vernm  sit,  cae- 
catur  eitiam  a  Innone,  ilia  videlicet  cansa  quod  hiemps  aeris  nnbilo 
ealigante  nigrescat.  luppiter  vero  occnltis  vapioribiis  conceptionale!  et 
(1.  ei)  factum  et  futuri  germinis  ministrat  id  est  praeisentiam  (1. 
praescientiam).  (Fnlg.  Myth.  II.  8;  Myth.  Vat.  I.  16;  II.  84;  III. 
4,  8.) 

202.  Metonymia  eisit  dnm  piosnit  deiinii  pro  ipsis  nnptiis.  Hy- 
menaens  vero  iit  pleriqne  dicunt  dens  nnptiamni;  nt  alii  vero  dicnnt, 
quidam  inveniiS  fnit  qni  die  nnptia,rum  mina  oppressns  est.  Unde 
expiationis  causa  noaninatur  in  nu^ptiis:  sed  falsum  est.  IsTiam  vitari 
miagis  dehuit  nomen  extineti.  Sed  hoc  magis  habet  veritatisi;  H}^- 
menaeus  quidam  apud  Athemasi  inteir  h-elM,  saevissimia  virgines^  libeir- 
avit,  quam  ob'  causam  nubentes  eius  invo'cant  numen  quasi  liber- 
atoris  virginitatis.  Ilinc  etiam  apud  Eomano'S^  T^alassio  vocatur;  cum 
enim  in  raptu  Sabinarum  plebeiius  quidam  raptam  pulcherrimam 
duceret,  ne  ei  auferretur  ab  aliquo^,  Thalaissionis  eiam  ducis  nobilis 
esse  simulavit,  cuius  nomine  fuit  tuta  virginitas.  (Serv.  Aen.  IV. 
99  D.;  cf.  Plac.  Th.  III.  283;  Myth.  Vat.  I.  75;  II.  219;  III.  11,  13; 
Liv.  I.  9,  12.) 

237.  Pallas  aea — (rasura)  id  est  Tiitonia:  Minerva  et  Athene 
eadem  esit.  Secundum  fabulam  Pallas  vocatur  a  Pallante  gigante 
quern  interfecisse  f ertur  iuxta  paludem  Tritoniam;  quod  ideo  fingi- 
tur  quia  sapientia  interficit  iacenterm  in  Into  miserabilis  ignorantiae. 
Pallas  autem  nova  interpretatur,  sapientia  enim  nullam  admittit 
vetustatem,  nullum  senium.  Tritonia  dicta  quasi  rpirrj  ^juia  id 
est  tertia  notitia;,  scire  videlicet  deum  animam  creaturam  eorpoream. 
Minerva  non  miortalis.  M-q  Graece  non,  erva  mortalis.  Idem  sonat 
et  Athene:  Athene  quasi  o3cv>aro^  id  est  immortalis.  (Fulg.  Myth. 
11.  2;  cf.  Cic.  ISr.  D.  III.  59;  Fest.  220;  Is.  Or.  VIII.  11,  71-75;  Plac. 
Th.  II.  715;  Myth.  Vat.  I.  124;  II.  115;  III.  10,  1.) 

249.  Tria  sunt  fata  Plutoni  destinatia:  quarum  prima  Clotho, 
secunda  Lachesis,  tertia  Atropos.  KX6{^u)  enim  Graece  evocatio  dici- 
tuT,  Lachesis  vero  sors  nuncupatur,  Atropos  quoque  sinei  ordine 
dicitur;  hac  videlicet  causa  quod  prima  sit  nativitatis  evocatio,  se- 
cunda  vitae  sors  quemaidmodum  quis  vivere  p'ossit,  tertia  m^ortis  Cion- 
ditio,  quae  sine  lege  venit.  Unde  fingitur  quod  una.oolum  teneat, 
altera  filum  trahit,  tertia  runpat.  (Fulg.  Mj^th.  I.  7;  Myth.  Vat.  I. 
110;  II.  14;  III.  6,  3.) 

483.    (Lectissma)  ad  bellum  id  est  in  expeditionem  bellicam 

(10) 


pTaeparationeim.  N'am  hoc  distat  inter  bellum  et  proelinm;  quod 
belluin  est  tempiis  oimne  quo  yel  praeparatur  aliqiiid  pugna©  neces- 
sarium  vel  quo  pugna  geritur;  proelium  autem  dicitur  conflietus 
ip®e  belloTum.  Unde  bene  dixit  laetissma  lello  corpora.  (SeTv.  Aen. 
VIII.  547;  cf.  Is.  Diff.  Verb.  547;  Fronto  Diff.  527,  27  K.;  Diff. 
Semi.  285,  5  H.) 

499.  Ciallis  est  semita  tenuior  callo  pedum  praedurata:  semita 
est  semis  via.  Unde  eit  semita  dicta  est  a,ctus  dimidius,  qua  p'otesit 
ire  vehiculum;  nam  actus  duos  capit  quoque  euntium  et  venientium 
Yeliiculorum  occursus.  (Serv.  Aem.  IV.  405;  cf.  Is.  Or.  XV.  16,  9-10; 
Diff.  Verb.  539.) 

518.  Inexpletam  alvum,  insaturabilem.  Et  proprie  alvum  dixit: 
naim  alvus  est  qui  cibum  recipit  et  purgari  solet.  Siallustius  (Hist. 
Frag.  I.  52  M.)  ^^Simulans  sibi  alvum  purgari."  Et  vocatum  alvum 
quod  abluatur  id  eist  purgatur.  Ex  ipso  enim  sordes  stercorum 
defluunt.  Venter  vero'  est  qui  acceptos  cibos  digerit  apparet  extrin^ 
secus  pertinietque  a  pectore  ad  inguinem,  et  dictus  venter  quod  per 
totum  corpus  vitae  alimenta  transmittat.  Uterum  soke  mulieres 
habent,  in  quo  concipiant  ad  similitudinem  calculi;  tamen  auetores 
pro  utrolibeit  sexu  ventrem  ple;rumque  ponunt.  Vocatur  autem 
uterus  quod  duplex  sit  et  ab  utraque  in  duasi  partes  se  dividat,  quae 
in  diversum  fusae  ac  reflexae  circumplicantur  in  modum  cornu  arie- 
tis  vel  quod  interius  impleatur  f  etu.  Hinc  et  uter  quod  aliquid  intrin- 
secuis  habueiit,  menbra  et  viscera.  (Serv.  Aen.  II.  20;  Is.  Or.  XL 
1,  132-135;  id.  Diff.  Verb.  38;  Diff.  Eer.  69.) 

521.  Dryades  dicuntur  nympliae  silvairum.  Illai©  vero  quae  cum 
silvis  nascuntur  et  pereunt  Hamadryades  dicuntur;  fontium  vero 
nymphae  dicuntur  Napeae  vel  ISTaiades,  maris  Nereides,  montium 
autem  Oreades  dicuntur.  Et  hoc  dicit;  nee  Dryadeis  nymphae'  neque 
Fauni  gaudent  ibi  celebreire  ludos  cantilenasque'  suas  in  illius  lo'ci 
umbras  efferre.  (Serv.  Buc.  X.  62;  Aen.  I.  500;  Is.  Or.  VIII.  11,  97; 
Plac.  Th.  IV.  255;  Myth.  Vat.  II.  50;  III.  5,  3.) 

522  (Fauni)  a  fando  dicuntur  vel  d-.rd  tyj^  <po^>yj?,  quod  voce  non 
signis  ostendere  viderentur  futura  paganis,  a  quibus  consulebantur. 
(Serv.  Aen.  VII.  47,  81;  Is.  Or.  VIII.  11,  87;  Don.  Eun.  1079;  Myth. 
Vat.  I.  227;  II.  49.) 

553.  IndagO'  autem  est  cum  silvam  venantium  corona  vallat  ut 
ferae  evadere  non,  possint. 

Sensus  est:  sicut  prima  vox,  id  est  aliquis  voce  primitus:  damans 
profert  aut  manifestat  feras  esse  inclusais  indagine,  seit  (1.  sic)  illi 

(11) 


quo  primi  vemeibant  dicebaiit  ilium  adesse  seque  iam  habeire  val- 
latum  Tydeum. 

715.  Miuervaim  dicit  quaiu  geutiles  deam  Martiam  esse  dixerunt, 
quae  alio  nomine  Pallas  dicitur.  Quaie  ideio  de  lovisi  capite  nata 
fingitur  quia  iugeraium  in  cerebro  positum  eisit.  Ideo'  armata,  quia,  est 
contra  ignaros  sapientiia.  Gorgonam  etiam  addunt  in  pectore:  quasi 
teiToris  imaginem;  ita  vir  sapiens  terTorem  contra  adversarios  gestet 
in  pectore.  Cristam  cum  gale:a  ponunt  ut  cerebrum  sapientis  et 
armatum  sit  et  decorum.  Unde  et  Plautus  (Trinum.  851)  in  Tri- 
nummo  ait,  ^'Hic  fungino  certe  est  capite,  totum  se  tegit."  Triplici 
etiam  veste  subnixa  est  sieu  quod  omnis  sapientia  sit  multiplex  sive 
etiam  quod  celata.  Longam  hastam  eitiam  fert  quod  sapientia  texta 
extriBsecus  longe  verbo  percutiat;  triplici  etiam  veste  quod  omnis 
sapientia  texta  intrinsecus  rarius  cognoscatur.  In  buius  etiam,  tutela 
nootuam  volunt  quod  sapientia  etiam  in  temebris  proprium  fulgorem 
posisedet.  Inde  etiam  et  conilitricem  xltbenarum  volunt  earn..  Miner- 
va denique  et  Atbene  Graeice  dicitur  quasi  a3dvaro<;  id  est  imimortalis 
virgO'  quia  sapientia  nee  miori  potest  nee  corrumpi.  (Ftilg.  Myth.  II. 
2;  cf.  Albric.  Pliil.  8;  Mytb.  Vat.  I.  21,  124;  II.  39,  119;  III.  5,  4; 
III.  10,  6.) 

III.  11.  Gradivus  dicitur  quasi  cratos  divinus  (-/.pdro^  //sou), 
id  est  piotens  deus'  vel  secuuidum  etyniiologiam  quod  gradatim  eun- 
dum  sit  in  proelium.  (Cf.  Ser.  Aen.  I.  292;  III.  35;  Is.  Or.  YIII. 
11,  52;  Fest.  97;  Myth.  Vat.  III.  11,  10.) 

16.  Id  est  nion  venit,  vulneraibilis  nostris  armis,  habens^  membra 
dura  quasi  aes  aut  adamas.  AdamaniS  enim  lapis  est  Indus  parvus 
et  indecorus  ,  ferrugineum  babens  colorem  crystalli;  numquam  ultra 
magnitudinem  nucis  avellanaei  rep'ertur.  Hoc  nulli  cedit  materia^ 
nee  ferro  quidem  nee  igni  nee  umquam  incalescit;  unde  et  nomen 
interpretatione  Graiece  indomitam  vim  accepit.  S^ed  dum  sit  imdctus 
ferri  ignisque  eontemptor,  bircino  mmpitur  sanguine!  recenti  et  ca- 
lido  maiceratur  sic  que  multis  ictibus  ferri  frangitur.  C'uius  fragment  a 
s:culptores  prO'  gemmis  insigniendis  perforandisque  utuntur.  Hoc 
aute'm  dissidet  cum  magnate  lapide  in  tantum  ut  iuxtapositum  fer- 
rum  non  patiatur  abstrahi:  magneti  autem,  si  admotus  magnes  com- 
prehend erit,  rapiat  auferatque.  F'ertur  quoque  in,  electri  similitudi- 
nem  venena,  deprehendere,  metusque  vanos  expellere',  maleficisi  re- 
sistere  artibus.  Genera  eius  sex.  (Is.  Or.  XVI.  13,  2-3;  Solin,  52, 
53-57;  Plin.  K  h.  XXXIV.  147;  XXXVI.  126-127;  XXXVII.  61; 
XX.  2;  XXXVII.  55;  Myth.  Vat.  III.  8,  10.) 

(12) 


27.  O'eniopion  rex  cum  filios  moii  hiaiberet^  a  love  Neptunoque 
qiios  bosipitio  suscepeirat  hoirtianitibus  ut  ab  his,  aliquid  pioisitularet, 
petiit  lit  sibi  eoncedeirenit  libeTOs.  Illi  intra  ciorium  imnrolati  lovis  (1. 
boviis)  sibi  urina  factia.  pr'aeicepei'iint  ut  obnituni  id  est  inf ossum  terra 
oompletis  mien.sibus  solveret.  Quo'  f actio  invemtus  est.  puer  cui  momen 
ab  urina  impositum  est  nt  Obptwv  diceretur^  quod  D^orica  ligua 
ciommutiatum  est  ut  dipbth-ongus  in  <<>»  longuni  conveTteretur.  Quod 
auteni  prim'a  syllabia.  brevis  invenitur^  ut  bo€  lociO'  et-  apud  Vergilium 
(Aen.  I.  535)  "Cum  subito'  adsurgens-  fluctu  nimbiosusi  Orion"  cum 
sit  njaituraliter  longa,  G^raiecae  rationis  est.  Kiam  detraictio  est  litterae 
et  remianet  breyis.  C'etienim  si  sit  in  nomine  proprio  dichronos,  ut 
omnes  Latinae  sunt,  non  abutemur  propriorum  n.ominum  lieentia. 
Oriom  ergoi  piostea  venator  immensi  corporis;  fuit,  qui  quoidam  tem- 
poire  susceptuis  a  rege  Olyntlio  nomine  cum  eius  filiam  Meropen 
vitiairat,  ille  eius  oculos  sustulit.  C'aecus  itaque  Orion  cum  consuleret 
quemadmiodum  'oculois  posset  recipere  responsaim  est  ei  posse  lumina 
restitui,  si  per  pelagusi  it:a  contra  orientem  pergeret  ut  loca  luminum 
radiis  solis  offerret;  quod  ille  efficere  potuit.  iSTam  cum  audisset 
strepitum  Cyclopum  lovis  fulmina.  fabric'a:ntium,  sono  ad  eos  ductus 
unum  de  his.  siuis  humeris.  (add.  altera  mianus,  Ciedylionem,  nomine) 
superpioisuit  et  eO'  duce:  oraiculi  prae^ceptiai  complevit.  ITunc  Hesiodus 
fabulose  dicit  a  Neptuno^  accepisse  donum  ut  super  undas  maris  am- 
bulasset..  Pb^st  recepto  vero  lumine,  in  O'rientalibus  partibus  redisse 
nee  se  ulcisci  in  Olynthoi  rege  in  Cretam  fugisse'  et  cum  Diana  multas 
bestias  peremiss^e.  Sed  cum  vellet  cum,  Diania.  concumbere  ut  Ho- 
ratius  dicit  (Od.  III.  4,  71-72)  eius  sa.gittis  occisus  est:  ut  Lucanus 
(IX.  836).  inmisso  seoTpione  perit  et  deorum  miseratione  relatus  est 
in  sidera,  signum  famosum  tempestatibus  fecit.  Verisimilius  autem 
est  a  scorpionei  interempitus  quo  orienite  0'C;cidit=  Orion  ergO'  qui  et 
Incola  dicitur  ante  Tauri  vestigia  fulget;  et  ductus  Orion  ut  supra 
diximius  ab  urina  id  est  ab  inundation e  a.quarum:.  T^empore  enim 
hieimis  abortus  miare  et  terrais  aquisi  tempestatibus  turbat.  Hunc 
Latini  lugulum  vocant  quod  sit  airmatus  ut  gladius  et  st.ellarum  luce 
clarissimus  atque  terribilis.  Qui  si  fuliget  serenitatem  portendit,  si 
obscuratur,  te'mpeistatem  innuit  imminere.  (Serv.  Aen.  I.  535,  X. 
763;  Is.  Or.  III.  71,  10;  Hyg.  Fab.  195;  Astr.  Poet.  II.  34;  Plin.  N. 
H.  XVIII.  278;  Plac.  Th.  YII.  256,  843;  Schol.  Arat.  331;  Myth. 
Vat.  I.  32,  33,  II.  129.  III.  15,  8.) 

92.    (Add.)  Mussant  id  est  susurrant.    ISTam  mussat  polysemus 
seirmio  est;  nam  aliquando  veretur  ut  Vergilius  (Aen.  XL  345)  in 

(13) 


siipTadicto  exemplo;  modo  dubitiat^  ut  (Aen.  XII.  657)  "Mussat  rex 
ipse  Latinuis"  Alias  sUiSiiTrat,  ut  Mc  et  in  Verrgilio  de  apibiis  (G.  IV. 
188)  ^'Musisaiit  oras  et  1."  Et  proprie  mussare  est  obmurmuraire  et 
muto'  esse:  vieinuni.  (SeTv.  Aen.  XI.  345;  of.  XII.  657;  Donat.  Ad. 
207;  Non.  427,  17  M.) 

100.  Translatio  ab  inculta  t.erra  in  qua  propter  neglegentiam 
sentes  mascumtur.  Sitns  a,iTte;ni  est  lanngO'  terrae  quaedam  ex  hnmore 
procreata  et  fit  in  locis  sole  cairentib-ns.   (Serv.  Aen.  IV.  462.) 

105.  ApoDinem  indici  siolem  vokierunit.  Apollo  enim  Graece 
perdens  dicitur,  quod  fervore  suo  omnern  sucunij  virentium  deco- 
quendo  perdat  lierbarum.  Hinc  etiani  divimationis  deum  voluerunt 
sive  quod  sol  omnia  obscura.  raanifestiat  in  lucem  sen  quod  in  suo 
processu  et  oceasu  eius  orbita,  multimodos  significationum  monstrat 
effeetus.  Sol  vero'  dicitur  aut  ex  eo  quod  solus  sit  aut  quod  solite  per 
dies  surgat  et  occidat.  Huic  quoque  quadrigam  adscribunt  illa,ni  ob 
eausam  quod  aut  quadripertitis  temporuni  varietatibus  anni  circu- 
lum  peragat  aut  quod  quadrifluo  climate  diei  metiatur  spatium. 
Unde  et  ipsis  equis  condigna  huis  nomina  posuerunt,  id  est.  Ery- 
thraeus  Acteon  Lampos  et  Philogeus.  Erj^braeus  Graece  rubens 
dicitur  quod  sol  a  limine  rubicundus  exsurgat;  ilcteon  splendens 
dicitur  quod  tertiae  horae  vehemens  insistens  lucidior  fulgeat;  Lam- 
pos vero  dum  ad  umbilicum  diei  centritum  conscenderit  circulum. 
Pbilogeus  Graece  terram  amans  dicitur  quod  horae  nonae  proclivior 
vergens  occasibus  proniis  incumbat.  In  liuius  tutelam  laurum  ad- 
scribunt, unde  etiam  eum  amasise  Daphnen  dicunt  Penei  fluminis 
filiam.  Et  unde  laurus  nasci  posset  nisi  de  fluminis  aquis?  Maxime 
amica  Apiollinis  ob  lianc  reim  vocitatia  est  quia  illi  qui  de  somniorum 
interpretatione  scripserunt  ut  Antipbon  Filocrus  e:t  Artemon  et 
Serapion  Asicalonites  promittant  in  libris  suis  quod  Jauruan  si  dor- 
mientibus  ad  caput  posneris  vera  somnia  esse  visuros.  (Fulg.  Myth. 
I.  11  &  13;  Myth.  Vat.  I.  37,  II.  18-23,  III.  8,  1-5.)    * 

106.  (Add.)  Ideo  autem  in  illo  nemore  columbae  finguntur  dare 
responsia  quod  lingua  Theissalica.  peliades  et  columbae'  vatinatrices 
dicuntur.  Be  qua  Vergilius  (G.  I.  149)  "Et  victum  Dodona  negaret;" 
a  qua  etiam,  lovis  Dodonaeus  dicitur.  (Serv.  Buc.  IX.  13;  Myth. 
Vat.  I.  96.) 

125.  Stat  polys'emus  sermo  est.  ISTam  aliqu'ando. /lorre^  significat 
ut  in  hoc  loco  et  in  Vergilio'  (Aen.  VI.  300)  ut  "Stant  lumina  flam- 
mae"  et  (VII.  233)  "Stabat  acuta  silex."  Mcdo  'plenum  est,  ut  (XII. 
407)  "lam  pulvere  telum,  stare  videt;"  et  (Buc-  VI.  53)  "Stant  et 

(14) 


iuniperi  eit  eiasitaneae  hirsutae/*^  Aiiquamdo  positum  "ut  (III.  63) 
^^Sitant  manibus  arae/'  Item  placet  ut  (XII.  678)  "Stat  conferre 
manum  Aeoaeae;'*  et  (II,  750)  "Stat  casiTS:  reniovare  omnes."  Pro 
loco  ergo  liic  seirmo  iiitelligeiiidii&.   (SeTv.  Aen.  I.  646;  Non,.  391  M.) 

143.  Functum,  abi  humanisi  perieulis  liberartum.  Nam  functos 
officio  dicimus'  qui  officia  debita  compleveirunt;  unde  et  defunctos 
miortuos  dicimus  qui  oom,pleverrun't  vitae  officia.  (Of.  Is.  Difl.  Verb. 
124.) 

186.  Atbamas  post  furorem  a  lunone  inmissum  cum  occiso 
LearchiO'  Melieertam'  alterum  filium  cum  uxor©  sua  persequeretur^ 
pervenerunt  in  quenidam  mionteou;  de  quO'  cum  sei  in  mare  prae'cipi- 
t'ais&ent,,  volunitate  numinum  iui  deos  versi  sunt,  Melicerta  in  Portu- 
num  qui  Gracece  Palaiemon  dicitur  InO'  in  Matrem  Matutaim  quae 
Graece  dicitur  Leucothea.  (S'erv.  Aen.  V.  241;  Hyg.  Fab.  1;  Plac. 
Th.  YII.  241,  I.  12;  Myth.  Vat.  II.  78,  79.) 

202.  Speiculam  bene'  dixit.;  quia  quando  speculationem  signifi- 
camus,  feminind  generis  est  ut  (Verg.  Aen.  III.  239)  "Sipecula  Mise- 
nus  ab  alta."  Sipeculum  autemb  in  quo  intuemur  generis  neutri  ut 
via  vel  speculum  eivis  vel  sarcina  belli.   (Cf.  Varroi  L.  L.  VI.  82.) 

203.  Acteonem  dicit.  CuriosTta,s  enim  semper  periculorum  ger- 
mama  detrimenta  suisi  aimatoribiis  novit  parturire  quam  gaudia. 
A'Cteon  denique,  venator  Dianam  lavantem  dicitur  vidisse  qui  in 
eervum  con  versus  a  canibus  vsuis  non  agnitus  eorumque  morsibus  de- 
voratus  est.  AnaxinTenes,  qui  de  picturis  disiseruit  libro  II.  ait  ve- 
nationem'  Acteonem  clilexisse:  qui  cum  ad  maturam  pervenisset  aeta- 
tem,  consideratiis  venationum  periculis,  id  est,  quasi  nudam  artis  suae 
rationem  videns  tiimidus  faicitus  est  &t  cor  cervi  habere^  fingituT; 
ebrioise  canis  habeuis  et  cor  cervi.  Sed  dum  venandi  periculum 
fugeret  affectum  tamen  canum  non  dimisit  quos  inaniter  pascendo 
paene  omnem  substantiam  perdidit:  ob'  banc  rem  a  canibus  suis 
devoratus  esse  dicitur.  (Fulg.  MYth.  III.  3;  Myth.  Vat.  II.  81,  III. 
7,3.) 

273.  Crimen  ©rat  adulterium  quod  cum:  Marte  concubuitj  quam 
Siol  inveniens  Vulcano'  prodidit.  Ille  aidaimante.  catenas  effecit  am- 
biosque  dis  turpiter  iacenteis  ostendit.  Ilia  dolens',  quinque  filias  Solis 
amore  succendit  id  est  Pasiphaen  Cireen  Phaedram.  Medeam  et  Dir- 
cen.  Quod  ®ibi  in  hoc  poeta  garrulitatis  illudit  inquiramus.  Prae- 
stant  nunc  in  nostra  vita  de  hae  tabula  certa  admodum  tesitimonia. 
Nam  virtus  cO'rrepta.  libidine  Sole  teste  apparet.  Unde  0\ddius  (Met. 
IV.  172)  "Videt  hie  deuis  oimnia  primus."   Quae  quidem  virtus  cor- 

(15) 


repta  libidine  turpiter  conoatemaita  fervoris  consttrictione  tenetur. 
Haec  ntique  quinque  Siolis  filias  id  est  quinqu©  liumia.n'0'S  sensus  luci 
ac  veritati  deditos  quasi  Siolis  fetus  luac  ooTTiip'tela  fiisicat;  'ob  hanc 
rem  etiam  huiiiscemodi  nomina  quinqu©  ipsis  filiabiis  volueTiint. 
Primam  Pasiphaen  iit  visum  id  est  quasi  -aanpa-qv  quod  uo&  Latin e 
oinnibus  appiarenteau  indicimus.  Visus  enim  reliquos.  quattuor 
sensus  inspicit  quia  eum  qui  ctamiat  videt  et  palpiandio  notat  et  odo- 
rando  intendit,  Secuudami  Medeam  quaisi  auditum  hoc  est  !J:r^bh 
idiav  quod  n'os  Latine  nudam  visionem  dicimus;  vox  enim  cor- 
pora nuda  est.  Tertia  Circe  tactui  similis  id  est  quasi  diceret  /£tpd» 
y^pivYj,  quod  no'S  manuum  indiciuom  dicimus.  Quarta  Phaedra  quasi 
odoratus  vel  si  dicat  (pipcov  rjdm  quasi  offerems  suavitatem.  Quinta 
Dirce  saporis  index  id  est  quasi  dpiph  xpivq  quod  mo-s  Latine 
acre  iudicams  dicimus.  (Fulg.  Myth.  II.  10;  ]\Ivth.  Yat.  II.  30,  III.' 
11,  6.) 

304.  Sensus.  Non,  possum  facere  quod  rogais  quia  iussus  sum 
implere  praecepta  fatorum  et  lovis  voluntatem.  Sane  et  lios  monitus 
dicimus  ut  (Pers.  I.  79)  "IIos  pueris  m'onitus  patres  infundere  lip- 
pos/'  et  haec  monita,  ut  {y^.^g.  Aen.  VIII.  336)  "Carmentis  n^quphae 
et  deus  auctor  Apollo."  (Serv.  Aen.  X.  689.) 

311.  Quando  non  est  miodo  temporis  sed  significat  siquidem  et 
eet  coniunctio  ratio cinantis.  Sane  quando  bre™  est  naturaliter:  sic 
Serenus  ^'Quando  flagella  ligas  Italica."  (Septimii,  ut  videtur, novum 
fra.gmentum.)  Sed  Vergilius  usurpavit  (Aen.  III.  500):  "Si  quando 
Tybrin  vicinaque  Tybridis  arva."  (Cf.  Charis.  225,  21;  Prise.  II. 
88,  26;  Prob.  145,  32  K.) 

321.  Aut  etiam  ideo  trisulca  dicit  prO'  quadrisulca  quia  est  ful- 
men  quod  terreat,  est  quod  afflet  ut  (Vergiliu&  Aen.  II.  649)  "Ful- 
minis  afflavit  ventis;"  est  quod  puniat  ut  (Verg.  Aen.  IV.  25), 
"Pater  omnipotens  adigat  me  fulmine  ad  umbras."  Peremptorii 
autem  fulminis  late  patet  significatio'.  Est  quod  praesagit  ut  (Verg. 
Buc.  I.  17)  "De  caelo'  tactas  memini  praedicere  quercus."  Aut  revera 
ideo  dixit  trisulca  quia  tria  sunt  numina  (1.  nomina)  fulminis;  ful- 
gur  fulgor  fulmen.  Fulgur  quod  tangit,  fulgor  qui  incendit  et  urit, 
fulmen  quod  findit:  ideo  et  cum  temis  radiis  pingitur.  (Cf.  Serv. 
Aen.  I.  43  D.,  II.  649,  VIII.  524  D.;  Sen.  Q.  N^.  II.  39;  Varro  L.  L. 
V.  70.)  -     _ 

353.  Nee  iussa  incuso,  id  est  non  redarguo  vestra  iussa;  et  bene 
dixit.  ISTam  incusare  proprie  est,  superioreni  arguere  ut  in  Terentio 
(Heaut.  960)  pater  ad  fihum,  "Quid  me  incusas,  -Clitipho  ?  "Accusare 

(16) 


vero  vel  parem  vel  sraperioTem  ut  in  eodem  (Hec.  205)  ad  maiitnm 
uxor,  "Me  miser  am,  quae  nunc  qua^m  >oh  causam'  accuser  nescio." 
Eit  ho€  proprietatis  est  licet  usus  male  corrumpait.  Sciendum  tamen 
est  Terentium  quoque  sola  proprietiate  'omnibusi  comicis  esse  prae- 
P'ositum  quibiTs  est  quantum;  ad  cetera,  spectat,  inferior.  (Serv.  Aen. 
I.  410;  Is.  Diff.  Verb.  303.) 

Piget  improprie  dixit.  N'am  piget  ad  futurum  spectat,  pudet  vero 
ad  praeteritum.  Et  licet  paene  una,  sit  'signification,  tamen  dicimus 
piget  me  illud  facere,  pudet  fecisse:  unde  et  praeeipue  interdum  a 
Siallustio  (lug.  94,  5;  Hist.  Erag.  I.  77,  13  M.)  simul  ponuntur. 
(Serv.  Aen.  IV.  336.) 

Funere,  cadavere;  (pro  eo)  quod  praecedit  id  quod  sequitur. 
Funus  enim  est.  iam  ardens  cadaver  quod  dum^  portatur  exequias 
dicimus;  crematum,  reliquias;  conditum  iam,  sepulchrum.  (Serv. 
Aen.  11.  539;  cf.  Is.  Or.  XL  2,  35.) 

363.  Heroas  dicianus  (a)  lunone  traxisse  nomen  quae  Graece 
Hera  vocatur.  Et  ideio  nescio  quis  eius  secundum  Graecorum  f  abulas 
heros  fuit  nuncupatus  velud  mystica  significante  tabula;  quod  aer 
lunoni  deputetur  ubi  volunt:  heroas  habitare,  quo  nomine  appellan- 
tuT.  Alicuiusi  meriti  ^animiasi  defunctorum  quasi  heroas'  id  est  viros 
aereos  et  caelo  dignos  propter  sapientiam  et  fortitudinem  dicunt. 
(Is.  Or.  VIII.  11,  98,  I.  39,  9;  cf.  Serv.  Buc.  IV.  35;  Aug.  Civ.  Dei 
X.  21  d  ed.  Ben.) 

407-8.  Describit  finem  diei  et  noctis  initium.  Poetae  enim  di- 
cunt siolein  in  occanum  mergi  indeque  nnane  emergi  (1.  emergere). 
Quod'ideo  fingitur  quia  sol  et  ceterae  planetae  aquis  oceani  pascunt 
s'uoe  ignes. 

413.  (Add.)  Quattuor  equos  fertur  habere  Phoebus;  quorum 
nomina,  haiec  sunt,  Zantheus,  Zantus,  EtheiO'  et  Dios.  Vel  quattuor 
tempiora  anni  vel  quattuor  oommutationes  diei;  unde  et  ipsis  nomi- 
nibus  ostenditur  quomiodo  sol  muteter  per  diurnas!  hora,s.  Nam  Zan- 
theus  interpretatur  rubeus  et  mane  sol  rubet.  Zantus  floridus;  et 
tertia  hora  diei  siol  quasi  floret  dum  inque  (1.  in  quartam)  prof  ectus 
est.  Etheus  aereus  efc  in  meridie  s'ol  f erventior  videtur  et  ide-o  quasi 
aercius.  Dios  clarus  et  nona  hora  descendente  sole  clarior  liquet  esse. 
Quo'rum  nomina  edidit  Martialis  libro  VIII.  (21,  7)  dicendo  "Quid 
cupidum  Titana,  tenes  am  Xanthus  et  Ethus?  Frena  volunt."  (Cf. 
Pulg.  Myth.  I.  11.) 

432.  ISToveim  insulae  quae  sunt  post  fretum  Siciliae  appellantur 
Aeoliae,  ab  Aeolo  rege  filio  Hippotae;  hcet  habeant  et  propria  no- 

(17) 


minia.  Unde  ei  VeTgilius  (Aen.  A^III.  416)  ait.  "Aeoliam  Liparen." 
Poetae  quidem  fingunt  hunc  regem  esse  verDtorum  unde  modo  iste 
dixit  (Aem.  III.  432)  "AeoHo  oarcere."  Sed  ixt  Varro  dLcit,  rex  ftdt 
insiilarum  ex  quarum  nefculis  et  fumio  Yulcaniae  insulae  praedicens 
fiitura  flabra  veiitiOTurm  ah  imperitis  \dsus  est  ventos  sua  potestatte 
retinere.  (Serv.  Aen.  I.  52;  Is.  Or.  XIV.  6,  36-37;  Myth.  Vait.  II.  52, 
III.  4,  10,  III.  10,  5.) 

Careers,  custodia  noxiorum.  Oairceres  vero  pluraliter  ostia,  qui- 
bns  eqni  vel  venti  arcenrfcur:  unde  et  career  quasi  arcer  ab  arcendo-. 
(Is.  Or.  y.  27;  cf.  Varro  L.  L.  V.  151,  153;  Diomed.  327;  Dub. 
Nom.  575,  14  K.) 

439.  Fabulani  tiangit  quae  talis  est:  Post  vitiatam  Latonam  lup- 
piter  cum  etiaiui  eius  siororem  Asterien  vitiaire  vellet,  ilia  optavit  a 
dis  ut  in  aveni  verteretur  versaque  est  in  coturnicem.  Etiam^  (cum) 
vellet  mare  transfretare  quod  est  coturnicum,  afflata  a  love  et  in 
lapidem  cionversa  diu  sub  fiuctibus  laituit.  Po'stea  supplicante  lovi 
Latona.,  Deios  superf  erri  aquis  coepit;  ipsia,  esit  enim  quae  nunc  Delos 
dicitur.  Haec  primum  Neptuno  et  Doridi  fuit  consecrata;  postea 
cum  luno,  Pythone  inmisso,  gravidam  persequeretur,  terris  omnibus 
expulsa,  tandem  aliquamdo  adplicante  se  littoribus  a  sorore  suscepta 
est.  Elt  illic  Dianiam  prime,  p-oist  Apollinem  peperit,  qui  statim 
occis'o  Pythone  ultus  est  matris  iniuriam.  Sane  nata  Diana  partu- 
rienti  Ap'ollJnem  matri  dicitur  obsitetricis  officium  praebuisse.  Unde 
cum  Diana  sit  virgo,  tamen  a  parturientibus  invocatur;  haec  namque 
est  Diana  luno  Proserpina.  Nata  igitur  duo  numina  terram  sibi  na- 
talem  errare  non  passa  sunt:  earn  duobus  insulis  religaverunt  My- 
oono  et  Oyaro.  ITnde  Vergilius  (Aen.  III.  73-5)  "Sacra  miari  colitur 
medio'  gratissima  tellus  Nereidum  matri  et  Neptune  Aegaeo  quam- 
vis  Arquitenenis  et  littora  circum  errantemi  Mycono  e:  celsa  Gyaroque 
revinxit."  Veritais  vero  longe  alia  est.  Nam  haec  insula  cum  terrae 
motu  laboraret  qui  fit  sub  terris  latenitibus  ventis  ut  Luc  anus  (III. 
460)  "Quaerentem  erumpere  ventum,"  petito  oraculo  Ap'oUinis  ter- 
rae motu  caruit.  Nam  praecepit  ne  illic  mortuus  sepeliretur  et  iussit 
quaedam  sacrificial  fieri.  Postea  e  Mycono  Gyaroque  vicinis  insulis 
populi  venerunt  qui  earn  insulam  tenerent;  quod  Vergilius  latenter 
ostendit  dicens  (Aen.  III.  76)  "Immiotamque  dedit  coli  et  contemp- 
nere  ventos.''  Quod  autem  diximus  Dianam  pri'mam  natam  (esse), 
ration! s  est;  nam  constat  primam  nootem  fuisse,  cuius  instrumentum 
est  Luna  id  est  Diana;  post  diem  quern  sol  ef!ecit,  qui  est  Apollo.  D't 
autem  Delos  prime  Ortygia  diceretur  factum  e§t  a  eoturnice  quae 

(18) 


Graeee  opru^  vocatur.  Delo®  autem  quia  diu  latuit  et  post  apparmt; 
nam  ^y/^ov  Graeoe  mardfestum  dicitur,  vel  quod  verius  est  cum 
Apollinis  responsa  ubique  obscura  sint  mianifesta  illinc  dantur  ora- 
cula.  Delo'S  autem  et  eivitas  dicitur  et  inisula,;  unde'  interdum  reeepit 
praepositionem.  (SexY.  Aen.  III.  73;  Myth.  Yat.  I.  37,  II.  17,  III. 
8,  3;  Plac.  Th.  lY.  795,  Y.  533;  A-ch.  I.  206,  388;  Is.  Or.  XIY.  6,  21.) 
478.  Serapis  enim  omnium  maximus  Aegyptiorum  fuit  deus. 
Ipse  est  Apis  rex  Argivorum  qui  na,vibus  transvectus  in  Aegyptum, 
cum  ibidem  mortuus  fuisset,  Serapis  appellatus  est,  propterea  quia 
area  in  qua  mortuus  ponitur  quam  sarcopbagum  vocant  rropo? 
dicitur  Graeee  et  ibi  eum  venerari  sepultum  coeperunt  priusquam 
templum  eius  esset  instrLictum  velud  (Topo?.  Apis  Sorapis  primo, 
deimde  una  littera  ciommutata  Serapbins  dictus  est.  Apis  vero  fuit 
apud  Aegyptios  taurus  Serapi  consecratus  et  ab  eo  ita  cognominatus 
quem  Aegyptus  instar  numinis  colebat  eo  quod  de  futuris  daret 
quaedam  manif  esta  signa.  Apparebat  enim  in  Memphis  (sic)  quem 
certum  (1.  centum)  antistites  prosequebantur,  reperte  (1.  repente) 
velud  lymphatici  praecanebant.  Huius  capitis  imaginem  sibi  in 
heremo  ludaei  feeerunt.  (Is.  Or.  YIII.  11,  85-6;  Aug.  Civ.  Dei 
XYIII.  5  E.  F.;  Solin.  XXXII,  17-21;  Myth.  Yat.  I.  79;  Comm. 
Lucan.  YIII.  475.) 

'  480.  (Add.)  Pan  deus  est  rusticus  in  naturae  similitudinem  for- 
matus;  unde  et  Pan  dictus  est  id  est  omne.  Habct  enim  cornua  in 
similitudinem  radiorum  solis  et  lunae:  rubet  eius  fades  ad  aetheris 
imitationem.  In  pectore  nebridem  habet,  id  est  pellem  pictam  vel 
loricam  stellatam  ad  stellarum  imaginem;  p^ars  eius  inferior  hispida 
est  propter  arbores  virgulta..  Ciaprino®  pedes  habet  ut  ostendat  terrae 
soliditatem:  fistulam  sept  em  calam'orum  habet  propter  harmoniam 
oaeli  in  qu.a  septem  soni  sunt  ut  Yergilius  (Aen.  YI.  646)  "Septem 
discrimina  vocum;"  recurvum  baculum,  propter  annum  qui  in  se 
recurrit.  Plic  quia  tiotius  naturae  deus  est  a  poetis  fingitur  cum 
Amore  deO'  luctatus  et  ab  eo  victus  quia  ut  legimus  (Yergilius  Buc. 
X.  69)  "omnia  vincit  amor."  Ergo  Pan  secundum  fabulas  amasse 
dicitur  Syringa  nympha.m,  quam  cum  persequeretur,  ilia  imploxato 
terrae  auxilio  in  calamum  conversa  est.  Quem  Pan  ad  solatium 
amioris  incidit  eit  sibi  fistulam  fecit.  (Serv.  Buc.  II.  31;  Is.  Or.  YIII. 
11,  81-3;  cf.  Myth.  Yat.  I.  127,  II.  48;  Oomm.  Luc.  III.  442.) 

506.  (Add.)  Hunc  postcia  propter  revocatum  Hippolytum  lup- 
piter  interemit.  Unde  Apollo  iratus  Cyclopas  f abricatores  f ulminum 
conf ecit  ^sagittis,  ob  quam  reim  a  love  iussus  est  Admeti  regis  YIIII 

(19) 


annis  armemta  pascere  divinitate  deposita.    (Serv.  Aen.  VII.  761; 
Myth.  Vat.  I.  46,  118,  II.  43,  128,  III.  8,  17.) 

In  liuius  etiam  tutelani  coTvum  ponunt  sive  quod  solus  contra 
rerum  naturam  in  mediis  ipsis  aeeitivis  f ervoribus  ovipares  pullulanit 
fetus:  unde  et  Petronius  (XXVI.  B.)  "Sic  contra  rexum  naturae 
munera  notae  corvus  maturis  frugibus  iova  refcTt."  Sive:  quod  in 
boro'scopicis  libris  secudum  Anaximandrum  solus  inter  omnes  aves 
laevas  signifi cation es  habert  vocum.  (Fulg.  Mytb.  I.  12;  Myth.  Vait. 
I.  115,  II.  22;  Oomm.  Arat.  427.) 

Oorvum  autem  postea  Apollo  pro  remuneratione  quia  adulterium 
Coronidis  ei  prodidit  ex  nigro  album  fecit.    (Serv.  Aen.  VII.  761.) 

511-12.  Dampna  c.  Bene  addidit  "Feralia  dampna  canens.'^  IsTon 
tantum  omnimodo  malum  est  bubonis  omen,  sed  cum  canit  pessima 
est,  quippe  cantus  eius  fietum  imitatur  et  gemitum.  Tacens  vero 
ostendit  f  elicitatem.  Omnes  enim  aves  oscines  malae,  praepetes  vero 
bonae  sunt.  Quidam  enim  feminini  generis  dicunt  esse  bubonem, 
quidam  vere  masculini,  ut  Lucanus  (V.  396)  "Et  laetae  iurantur 
aves  bubone  sinistro.  Item  Ovidius  (Met.  VI.  432?)  "Insandus 
(sic)  bubo.^'  Et  hoc  est  invisu.  Sed  Vergilius  feminino  genere  pro- 
tulit  referentem  ad  avem  (Aen.  IV.  462)  "Eerali  carmine  bubo." 
Plerumque  enim  genus  relieta  specialitate  ad  generalitatem  transit; 
ut  si  dicas  bona  turdus  referendo'  ad  avem;  item  si  dicamus  prima 
id  est  littera  a  cum  sit  neutri  generis.  (Serv.  Aen.  IV.  462;  Serg. 
in  Don.  494,  20  K.) 

516.  0  pater  Amphiarae  equidem  saepe  tuli  omina  varia  Phoebi; 
iam  tum  cum  Thessala  pinus  duceret  me  virentem  inter  semideos 
reges.  Hi  duces  obstipuere  me  canentem  casus  terrae  marisque;  nee 
saepius  me  locuto  ventura  Mopsus  auditus  est  a  lasone  in  dubiis  re- 
bus.  Sed  non  notavi  ego  ante  similes  metus.  ant  astra  prodigiosa. 

577.  Agmina  multitudinem.  Nam  agmen  polysemus  sermo  est; 
nam  aliquando  impetum  significat,  ut  Vergilius  (Aen.  11.  212)  "Illi 
agmine  certo  Laoooonta  petunt."  Aliquando  multitudinem  ut  hie 
et  in  eodem  (VI.  572)  "Vocat  agmina  saeva  sororum."  Et  etiam 
incedentem  exercitum  agmen  vocamus.  (Cf.  Serv.  Aen.  I.  186,  II. 
212,  782,  VI.  572,  G.  I.  322;  Is.  Or.  IX.  3,  64.) 

606.    Fores  proprie  dicuntur  quae  foras  aperiuntur  sicut  apud 

veteres  fuit.  Valvae  autem  sunt  ut  dicit  Varro  quae  revolvuntur  et 

se  vellunt.    lanua  autem  est  primus  domus  ingre^sus,  dicta  quod 

.  lano  cionsecratum  est  omne  principium;  cetera  intra  ianuam  ostia 

(20) 


vocantur  geneiraliter,  sive  valvae  sint  sen  fore©  quamvis  usus  ista 
comiperit.  (Serv.  Aen.  I.  449;  cf.  Is.  Or.  XY.  7,  4-6;  Diff.Yerb.  308.) 

IV.  95.  Lubriciim  dicitur  et  quod  laibitur  dum  tenetur  ut  piscis 
seTpens  et  locus  in  quo  labitur  ut  (Vergilius  Aen.  Y.  335)  "Et  sese 
opposuit  Salio  per  lubrica  surgens."  (Serv.  Aen.  II.  474;  cf .  Is.  Or, 
X.  159,  XII.  4,  2,  XIY.  8,  36.) 

120.  IST'Otandum  esft  quia  pube©  quando-  ad  multitudinem  refe^rtur 
ut  hie  tantum  feminini  generis  est;  quando  vero  ad  singulos  tunc 
esit  communis  generis  ut  hie  et  baec  pubes.  ISra.m  quod  Sallustius 
dicit  (lug.  28)  "Pubereis  omneis  interfuerunt  iube  (1.  interfioi  iubet)/' 
venit  ab  eo  quod  est  puber.  (Serv.  Aen.  Y.  546;  cf.  Cbaris.  548,  8; 
Prob.  Cath.  19,  32  K.) 

120.  Pleiades  Graeici  a  pluralitate  nominaverunt,  Liatini  vero  ab 
eo  quod  vere  e5?oriantur  Yergilias  finiunt.  Dicuntur  autem  Pleiades 
dTvd  rod  nare  (nXier>),  (Serv.  G.  I.  138;  Is.'  Or.  III.  71,  13;  Hyg. 
Fab.  192;  Poet.  Astr.  II.  21;  Gell.  XIII.  9.) 

Sunt  autem  septem  sitellae,  quarum  septima  ut  ait  Ar'atus  (322) 
vix  intueri  protest,  quam  quidem  f abulose  gentileis  pro  timore  Ori'onis 
fugisse  putant.  Quidam  a  sole  persecutas!  arbitrantur  vocatamque 
Electram  quae  non  sustinens  videre  casus  pronepotum  fugerit;  unde 
et  illam  dissolutis  criiiibus  propter  luctum  ire  asserunt  eft  propter 
comas  cometen  appellari.  N'onnulli  vero'  Meropen  esse  autumant, 
quae  nupta  a  quodam  viro  mominata  sit  Hippodamia.  Est  autem 
signum  ante  genua  Tauri  quod  oocasu  suo  hiemem,  ortii  aestaitem 
primaeque  navigationis  tempus  ostendit.  (Cf.  Serv.  G.  I.  138;  Hyg. 
Fab.  192;  Myth.  Yat.  I.  234.) 

148.  Alumnus  eat  qui  Graece  rpocptpjx;  dicitur,  quod  nomen 
quia  Latinum  non  est,  ut  ab  eo  quod  est  nutritor  inventamus  eum 
qui  nuitritus  est,  traiisit  ad  nomen  aiHud  et  alumnum  dixit.  (Serv. 
Aen.  XI.  33.) 

Et  dicitur  alumnus  ©t  qui  nutriit  et  qui  nutritur.   (Is.  Or.  X.  3.) 

169.  (Add.)  Hydra  serpens  qui  fuit  in  Lerna  Argivorum.  palude. 
Sed  Latine  excetra  dicitur  quod  uno  caeso  tria  capita  excresoebant. 
Sed  constat  hydram  locum  fuisse  vomentem  aquas  vastantes  vicinam 
civitatem  in  quo,  unO'  meaitu  clauso,  multi  erumpebant  quod  Her- 
cules videns  loca  ipsa  exussit  et  sic  aquae  clausit  meatus.  Nam 
hydra  ab  aqua  dicta  est.  Potuisse  autem  hoc  fieri,  ille  indicat  locus 
ubi  Yergilius  dicit  (G.  I.  87)  "Excoquitur  vitium  atque  exudat 
inutilis  humor."  (Serv.  Aen.  YI.  287;  Myth.  Yat.  III.  13,  4.) 

174.    Chalybes  populi  sunt  apud  quos  nascitur  ferrum:  unde 

(21) 


abusive  dicitur  Chalybs  ipsa  materies  ut  (Vergilius  Aen.  VIII.  46) 
''^Vulnificusque  Clialips/'   (Is.  Or.  XVI.  21,  1.) 

Hos  enini  semper  legimus  esse  nudos  ut  apud  Vergilium  (G.  I. 
58)  "At  Chalybes  nudi  feTTum.^'  Aut  quia  apud  illos  arbores  mon 
sunt  aut  propter  ferri  caedeudi  studium;  nam  legimus  {Aen.  VIII. 
425)  "Brontesque  Steropesque  et  nudus  membra  Pyragm'on."  (Serv. 
G.  I.  58;cf.  Aen.  VIII.  446;  Myth.  Vat.  III.  10,  5.) 

259.  Inter  Ciaietam  et  Terracinam  oppidum  constitutum  est  a 
Laconibus  qui  comites  Castoris  et  Pollucis  fuerunt  et  ab  Amyclis 
provinciae  Laeonicae  civitate;  ei  inditum  nomen  eist.  Lacones  itaque 
isti  cum  secundum  Pythagoream  Siectaan  a  caicde  omnium  animjalium 
abstinerent — unde  luvenalis  (XV.  173-4)  "A  cunctis  animalibus 
abstinuit  qui  tanquam  homine" — et  ex  vieinis  paludibus  natas  ser- 
pentes  occidere  nefas  putarenit,  ab  isdem  interempti  sunt.  Unde 
Vergilius  (Aen.  X.  564)  Amyclas  dixit  tacitas  id  est  Pythagoreas. 
Kam  Pytliagorea  virtus  est  quinquennale  silentium.  Et  est  alia  ex- 
positio:  cum  frequenter  falso  nuntiarentur  hostes  et  inani  terrore 
civitas  quassaretur,  lata  lege  cautum  est  nequiis  umquam  bostes  nun- 
tiarent,  et  postea  cum  vere  liostis  veniret,  nuUo  nuntiante  ex  impro- 
visio  civitas  capta  est.  Vel  Amyclae  et  tacitae;  dictae  sunt:  unde  Lu- 
cilius  (immo'  Afranius,  Pro'dit.)  "Mihi  neceisse  est  loqui,  nam  scio 
Amyclas  tacendo  periss©."   (Serv.  Aen.  X.  564;  Solin,  7,  8.) 

266.  Hue  illucque  vagabundum.  ]N"'otandiTm  vero  quod  sinus 
quando  gremium  significat  si  eorripitur;  quando  vero  significat  vas 
in  quo  lac  mulgetur,  si  producitur:  ut  Vergilius  (Buc.  VII.  33) 
"Sinum  laotis  et  baec  liba  P.  q.  a."   (Serv.  Buc.  VII.  33.) 

325.  Cbrnus  si  arborem  significat,  declinatur  ut  ficus.  'Nam 
ciomu  animate  indeclinabile  est,  licet  genetivum  usurparit,  ut  Lu- 
eanus  (VII.  217-8)  "Oornus  tibi  cura  sinistri  Lentule."  (Serv.  Aen. 
III.  22.) 

411.  Tripos  est  species  lauri  tres  habens  radices  ApoUini  con- 
secratais,  cui  fertur  esse  divinatio.  Tripos  enim  mensa  iVpollinis 
coRo  Pythonis  operta  in  qua  divinabant.  (Cf.  Serv.  Aen.  III.  92, 
360,  VI.  347;  Plac.  Th.  I.  509;  Myth.  Vat.  II.  20,  III.  8,  5.) 

492.  Vellera  vocat  pilleum  vel  etiam  lanam  quae  erat  in  sum- 
mitate  pillei.  ISTam  flamines  in  capite  habebant  pilleum  in  quo  erat 
brevis  virga  desuper  habens  lanae  aliquid:  quod  cum  per  aestus  ferre 
non  possent,  filo  tantum  capita,  ligare  coeperunt.  Nam  nudis  penitus 
eos  capitibus  incedere  nefas  fuerat:  unde  a  filo  quo  utebantur  fla- 
mines dicti  sunt  quasi  filamines.   Verum  festis  diebus  filo  deposito 

(22) 


pillea  necesse  e:ra;t  recipere  quae  seciindum  aliosi  ad  ostendendam 
saoeTdotii  eminenitiam  sunit  lepeTta,  si  cut  columniaei  mioTtuis:  nobili- 
bus  superponuntur  ad  ostendenduni  eoTum  columen.  Alii  dicunt  non 
propter  eminemtiam  dignitatisi  hoe  faictum:,  vsed  quia  cum  sacrifi- 
carent  apud  LauTolavinium  et  eis  exta  frequenter  aives  de  vicinis 
venientes  lucis  arriperemt,  eminenitia  virgaruiQ  eas  terrere  voluerunt, 
eft  exinde  etiani  coniSiueitudo'  permanisit  ut  apud  Laurolavinium  in- 
gente®  haiberent  virgas  non  breves  ut  in  urbe.  (Serv.  Aen.  VIII.  664; 
Varro  L.  L.  V.  14;  Is.  Or.  VII.  12,  18-9;  Myth.  Vat.  III.  4.) 

570.  (Add.)  Eix  cuius  sanguine  lacus  excre'vit  qui  usque  hodie 
appellatur  Dirce;  unde  idem  poeta  in  tertio'  (204-5)  "Aut  verso'  qui 
sangnine  fiuxit  in  subitos  regina  lacus.    (Cf.  Hyg.  Fab.  7.) 

'  655.  (Add.)  Sed  post  aliquantum  tempus  morbus  inmissus  est 
Atheniensibus  talis  ut  eorum  virgines  furore  quoda,m  compellerentur 
ad  laqueum:  responditque  oraeulumj  sedari  posse  banc  pestilentiam 
si  Erigonis  et  Icari  cadavera  requirerentur.  Quae  dum  diu  quaesita 
sunt,  ad  ostendenda.m  suam  devotione'm  Athenienses;  ut^  ea  in  alieno 
quaerere  viderentur  elemento,  suspenderunt  dei  arbioribus  f unem  ad 
quern  se  tenentes.  hiomines  hac  atque  iliac  agitahantur  ut  quasi  per 
aeira  quaerere  viderentur  illorum  cadaverau  Sed  cum  plerique!  cader- 
ent,  inventum.  est  ut  formias'  ad  oris  sui  siimilitudinem  facer ent  et 
eas  prO'  se  suspensas  mioverent  (1.  cillerent)  id  eat  moverent  ora. 
Islam  cillere  est  movere:  unde  et  furcillae  dictae  sunt  scilicet  quibus 
frumenta  cilluntur.  ITnde  Vergilius  (G.  11.  389)  "Tibique  osicilla 
ex  alta  s.  m.  p."  (Seirv.  G.  1.  1.  Aen.  XII.  603;  Schol.  Bern.  G.  I.  33; 
Arat.  95;  Hyg.  Fiab.  230;  Fest.  194;  Varro  ap.  Miacr.  Sat.  I.  31, 
I.  11,  47-9;  Is.  Or.  XL  1,  6,  XX.  14,  11;  Myth.  Vat.  I.  19,  II.  61.) 

803.  Hoc  tractuni  est  de  historia  Eomana.  Cum  adhuc  Eomanus 
exercitus  pauper  esset  sujb  Komulo',  hastis  f oeni  mianiplos  inligabant 
et  hoiS  pro  signis  gerebant;  unde  hoc  nomien  remjansit,  unde  et  miHtes 
manipli  dicuntur.  Et  etiam  signiferi  manipli  dicuntur  qui  secun- 
du.m  antiquum  morem  in  legione  erant  triginta,  legio'  autem  habebat 
septem  cohortes  octoginta  centurias.  Est  enim  ma  brevis;  ars  qui- 
dem  exigebat  ut  ma  haberet  accentum,  ni  enim  longa  quidem  est, 
sed  ex  muta,  et  liquida.  Quod  quotiens^  fit,  tertia  a  fine  sortitur  ac- 
centum ut  latebrae  tenebrae.  T'anien  in  hoc  sermone  ut  secunda^  a 
fine  accentum  habeat  usus  obtinuit.  (Serv.  Aen.  XL  870;  Is.  Or. 
IX.  3,  50,  XVII,  9,  106,  XVIII,  3,  5;  Donat.  Eun.  776;  Victor  Or. 
G.  R.  22.) 

829.    Hadenus  saevisse,  id    est    sufRciat    tibi    quod    hactenus 

(23) 


saevierunt  tui  alumni  et  quod  p'esisima,  fuerunft  acta  populorum  in 
te  morantium.  A  mo  do  sis  plema:  quietis  et  tranquilla  omnibus,  sicut 
noibis  fuisti. 

843.  (Velis).  Cupiais  nos  lib-enter  aignosce're  praiebendo  nobis 
laticee.  Siane  inter  agnosco  et  cognosco  superfiuam  quidam  volunt 
faoere  discretionem  ut  cognoscamus  novos,,  lagnoscamus  antiquos. 
Sed  baec  a  poetis;  metri  neicessitate  variiantur.  (Cf.  Is.  Dif!.  Verb. 
62,  134.) 

y.  50.  M'ons.  Aetna,  ex  igne  et  isulphuTe  dictus  est  unde  et  ge- 
heninia.  Cionstat  autem  ab  ea  parrte  hunc  qua  Eurus  vel  Africus  fiat 
habere  speluncas  plenas  sulpliuxisi  et  usque  ad  nuare  deductas  quae 
speluneaa  recipientes:  ini  se;  fluctus  ventum  eredant  (1.  ereant).  Qui 
agitatus  ignem  gignit  ex  sulpbiure;  unde  est  quod  videtur  incendium. 
(Is.  Or.  XIY.  8,  14.) 

Hoc  autem  verum  eisse  ilia  comprobat  ratio,  quia  et  aliis  flamtibus 
ventis  nihil  ex  se'  mittait,  eit  pro  modo  flatimm  Euri  vel  Africi  intier- 
dum  fumum,  interdum  fa.villas,  nonniimquam  vomit  incendia. 

Lemno's  aiitem  insula  est  in  qua  Vulcanus  a  love  praecipitatus 
eist  et  illic  nutritus  est  a  Sintiis;  qui  cum  fulmina  lovi  fabricasset 
non  est  adiTdssusad  epulas  deorum.  (Serv.  Buc.  IV.  62;  Myth.  Vat. 
I.  128,  176;  II.  37,  40.) 

Postea  a  love  promissium  accepit  ut  quicquid  vellet,  praesumeret; 
ille  Minervam  in  co'niugium  petiit,  luppiter  vero  imperavit  ut  Mi- 
nerva armis  virginitatemideferenderet;  dumque  cubiculumintroirent 
certand'O  Vulcanus  semen  in  pavimentum  iecit  unde^  natus  est  Erich- 
thonius.  Eris  enim  Graece  certamen  dicitur  ;/»9wy  vero'  terra  nun- 
eupatur;  quem  Minerva  in  cistam  abscondit  draeoneque  custode 
apposito  duabus  isoroiribus  Aglanro'  et  Pandorae  commendavit  (qui 
primus  currum  repperit).  Vulcanum,  dici  voluerunt  quasi  furiae 
igneim;  unde  et  Vulcanus  dicitur  quasi  voluntatis  oalor.  De- 
nique  et  lovi  fulgoHa  faicit  vel  furorem  coincutit.  Ideo  vero-  eum  Mi- 
nervaie  coniungi  voluerunt  quod  furor  etiam  sapientibus  subripiat  (1. 
subrepat).  Ilia  vero  armis  virginitatem  defendit  id  est  omnisi  sapien- 
tia  integiitatem  morum  suorum  contra  furiam  virtute  animi  vin- 
dicat.  Unde  quidem  Erichthonius  nascitur.  "£pc?  enim  Graece 
dicitur  certamen,  ;>f'5G3v  vero  non  solum  terra  quantum  etiam  dici 
potest  unde  efc  Thales  Milesius  ait  w  ;/79cyv  d6^y]<;  xoff/jAZT^?.  (pi'/dpffc<^ 
id  est  invidia  mundanae  gloriae  comsumptio.  Et  quidnam  aliud 
subreipens  furor  sapientiae  generare  poterat  nisi  certamen  invidiae? 
Quod  quidem:  sapientia  id  est  Minerva  abiscondit  in^eista.  id  est  in 

(24) 


oorde  servat  {supra,  vel  celat)  omnisi  siapiens  furoTem  sumn  in  eorde 
oela,t.  Ergo  MineTva  draconem  cusitodem  apponit  (id  est  perniciem) 
quern  quidem  duaibus  virginibius  id  est  AglaiirO'  et  PandoTae  com- 
mendat.  Pandora  enim  universiale  mnnus  dicitnr^  Agiaiirus  vero 
quasi  iustitiae  oblivio'.  Sapiens  enim  dolorem  siium  ant.  benignitati 
commendat  quae  omnium  munus  est  au:t  oblivioni  sicut  de  Ciaesare 
dictum  est  "Qui  oblivisci  nihil  amplius  soles  qua.m  iniurias."  (Serv. 
G.  III.  113;  Hyg.  Fab.  166;  Arat.  156;  Fulg.  Myth.  11.  14;  Is.  Or. 
XAail.  34,  2;  Myth.  Yat.  I.  128;  11.  37,  40;  III.  10,  3.) 

Lemnius  auteim  Yulcianus  ide'o  dicitur  quia  in  Lemnum  insulam 
ut  diximus  cecidit  a  lumone  propter  deformitatem;  deiectus  quam 
aereui  constat  es'se  ex  quo  fulmina,  procreantur.  Ideo  autem  de  fe- 
mora lunonis  fingitur  matus  quia  fulmina  de  imo  aere  nascuntur; 
quod  etiam  Lucanus  dicit  (II.  269-71)  "Fulminibus  vestrae  propior 
succenditur  aer  pacem  sunima  tenent."  (Serv.  Aen.  VIII.  454;  ci. 
414:  Myth.  Yat.  II.  40;  III.  10,  4.) 

Et  quod  crebro  in  Lemnum  insulam  iacitur  fulm^en,  ideo  in  ea 
dicitur  oecidisse  Yulcanus.    (Serv.  Aeu.  YIIL  414.) 

Claudus  autem  dicitur,  quia  per  maturam  numquam  rectus  est. 
(Serv.  Aen.  YII.  414;  Aug.  contra  Faust.  XX.  9,  vol.  YIII,  337  D.) 

52.  Athos  uTons  est  Macedoniiae  altior  nubibus  tantoque  sublimis 
ut  in  Lemnum  eius  umbra  pertendat  quae  ab  eo  septuaginta  sex 
milibus  separatur.  (Plin.  N".  II.  lY.  73;  Siolin.  11,  33;  Is.  Or.  XIY. 
8,  10.) 

56.  (Add.)  Aegaeum  dicitur  a  quodam  saxo  vel  ut  quidam  volunt, 
insula  quae  visentibus  procul  caprae  si  mills  videtur  quaim  Graece 
alya  vocant.  (Plin.  N.  H.  lY.  51;  Fest.  24;  Solin,  11,  2;  Is.  Or. 
XIII.  16.) 

71.  Mutus  Flymen  id  est  aimor  nuptiarum  (1.  nuptialis).  Nam 
proprie  hymen  membranula  uteri  dicitur  et  est  proprie  muliebris 
sexus,  in  qua  fiunt  puerperia.  Inde  dictus  est  Hymenaeus  deus. 
Praeter  hanc  sunt  duae  alia.e  viris  et  mulieribus  communes,  quarum 
una  in  cerebro  est  de  qua  fistula  quinque  pertiti  sensus  profluunt  et 
Grraece  iiriviaia  dicitur.  Et  est  alia  quae  dividit  inferiora  ventris  et 
superiora  pectoris,  quam  Graeci  (fpriv  dicunt.  IJnde  et  frenesis  passio 
uueata  (1.  derivata)  est  etfrenicus  homo;  quia  siquis  hanc  laesam 
habuerit,  in  amentiam  vertitur.  (Serv.  Buc.  YIIL  30;  Aen.  I.  651; 
lY.  99;  Donat.  Ad.  907;  Is.  Or.  IX.  7,  22.) 

75.  Thraces  populi  sunt  qui  nati  sunt  ex  filio  lafet,  qui  vocatus 
Teras  a  quo^  et  cogniominati,  licet  genitiles  eios!  ex  moribus  ita  dictos 

(25) 


existimaiit  quod  sint  truces.  Saevis'simi  enim  omnium  gentium 
fuemnt:  unde  et  multia  de  eiis  fabulosia  nia,rrantur  {supra,  vel  memo- 
rantur),  quod  c;a.ptiv'Os  dis  suis  litarent  et  humanum  sianguinem  in 
O'ssibus  cafpitum  porrtare  (sic)  soliti  essent.  De  quibus  Vergilius  (Aen. 
III.  44)  "lieu  fuge  crudeles  terras,  fuge  littus  avarum/^  quasi  cru- 
delium  et  avarorum.  (Serv.  Aen.  Ill,  44;  Is  .Or.  IX.  2,  82;  cf. 
IX.  2,  31.) 

Ideo  iste  tumidos  dixit  rebelles;  hoc  enim  falsum  est  quod  ad- 
versus  eos  velint  pugmare,,  sed  propter  eorum  filias  ire  volebant  quasi 
in  imatrimonium  detinerent;  quia  Lemniades  eorum  uxores  ut  supra 
diximus  hircini  fO'Ctoris  plenaie  erant.  Sed  propter  pudorem  et  tur- 
pitudinem  tacuit  mutans  narrationem.  (Cf.  supra  Y.  29;  Myth. 
Vat.  I.  133,  II.  141.) 

120.  (Add.)  Eecentiore  utitur  exemplo.  Aut  enim  ad  tempus 
respexit  quod  paulo  ante  fictum  tuit  quia  proprie  est  Thracia  in  qua 
Progne:  fuit.  Cuius  fabula  talis  est:  Tereus  rex  Thracum  fuit  qui 
cum  Bandionis  Athenarum  regis  filiam  Prognen  nomine  duxisset 
uxorem,  et  post  ahquantum  tempus  ab  ea  rogareitur  ut  sibi  Philo- 
melam'  sororem  suam  videndam  accerseret,  profectus  Athenas,  dum 
adducit  puellaim  eiam  vitiavit  et  ei  linguam  ne:  facinus  indiearet 
abscidit.  Ilia,  tamen  rem  in  veste  suo  cruore:  descriptaim  misit  Siorori, 
qua  C'Ognita  Progne  Ityn  filium  interemit.  et  patri  epulandum  ap- 
posuit,  postea.  'omnc;s  iui  aves>  mutati  sunt,  T'ereus  in  upupam,  Itys 
in  fassam,  Progne  in  hirundinem,  Philomela  in  lusciniam.  (Serv. 
Buc.  VI.  78;  Myth.  Vat.  I.  4,  II.  217.) 

144.  Scj^hia  regio  est  Aisiaie!  cognominata  a  Magog  filio  lafet 
sicut  et  Gothia;  cuius  terra  ingens  fuit,  postea  veroi  minor  effecta 
est.  Cui  subiacet  Hyrcania  ab^  occasiu  habens  pariter  gentes  multas 
propter  terrarum  infecunditatem  vagantes.  Ex  quibus  quaedam 
aigros  colunt,  quaedam  portentuosae'  ac  trucesi  carnibus  humanis  et 
eorum  sanguine  vivumt.  Scythiae  plures  terra e  sunt  lo'cupletes,  in- 
habitabiles  tamen  plures.  Nam  dum  in  plerisque  locis  auro  et  gem- 
mis  fluunt  gryphorum  immanitate  accessus  hominum  carus  est. 
Quam  expugmaverunt  Amazones.  (Solin.  15,  22;  Is.  Or.  XIV. 
3,  31-2.) 

Amazones  autem  dictae  sunt  eo  quod  simul  viverent  sine  viris 
quasi  dfj.a  ^d)<7at  sive'  quod  adustis  dexterioribus  mammis_  essent,  ne 
siagittarum  ictus  inpediretur  quasi  clvsu  p.dO>o.  Kudabant  enim 
quam  adusserant  mammam.  ISTam  hoc  est  Amazon  quasi  aveu  fid^ou 
id  est  sine  miamma.   Has.  iam  non  esse!  dicit  quod  partim  e'arum  ab 

(26) 


Herciile^  partim  aib  AcMlle  vel  Aleixandro  usque  ad  internecionem 
deletae  sunt.  (Serv.  Aen.  I.  490;  lustin.  II.  11;  Plac.  Acli.  I.  353; 
Is.  Or.  IX.  2,  64.) 

175.  Delubrum  dieitur  quod  uuo  tecto  plura  eomplectitur  nu- 
mina,  ut  Capitolium  in  quo  est  Minerva,  luppiter  luno. 

Alii  dicunt  delubrum  es:sei  locum  ante  templum  ubi  aqua  currit 
a  diluendo.  Est  autem  symeclidoclie^  a  p^arte  totum.  (Serv.  Aen.  II. 
225,  lY.  56;  Fest.  73;  Ascon.  101,  12;  Macr.  Sat.  III.  4,  1.) 

Certe  autem  ligneum  simulacrum  delubrum  dicimus  a  libro  hoc 
est  ligno  facto'  quod  Graece  c6wmvj  dieitur.  (Is.  Or.  XY.  4;  Diff. 
Yerb.  407.) 

183.  Cyclades  antiquitus  insulae'  f  aerunt  quas  inde  C3^claidas 
autumant  dictais  quod  lioet  spiatiis  longioribus  a  Delo'  proiectiae  sunt, 
tamen  in  ^orbe  circa  Delon  sitae  sunt.  Nam  orbem  Graece  -/.hylo^ 
Grai  loeuntur.  Quidam  vero'  non  quod  in;  orbem  digestae  sunt,  sed 
propter  seiopulos  qui  circia  easdem  sunt  dictias  putant  Cycladas. 
(Siolin.  11,  17;  Is.  Or.  XIY.  6,  19.) 

Haec  in  Hellesponto'  inter  Aegaeum  et  Malaieiim  mare  consti- 
tutae  circumdanitur.  Sunt  autean  omnes  numero  quinquaginta  tres, 
tenentes  a  iseptentrione  in  meridiem-  milia,  quinquaginta,  ab  oriente 
in  occasum  milia  ducenta.  Metrop'olis  earum  Ebodus.  (Plin.  JST.  H. 
lY.  65;  Is.  Or.  XIY.  6,  20.) 

336.  Argo  navem  dicit  quae  in  Pelio  Tliessialiae  fabrioata  est. 
Cicero  (i.  e.  Enn.  Med.  ap.  Cic.  Inv.  I.  91;  Auctor  ad  II er.  11.  34) 
"Utinam  ne  in  nemore  Pelio  caeisac'  securibusi  ad  terram  cecidiseent 
abiegenae  trabes." 

417.  Casitorem.  dicit  fratreni  Pollucis  et  Ilelenae.  Nam  iste  bene 
dieitur  Tyndaris  qnia,  filius  f uit  Tyndarei  et  Ledae  et  solus  mortalis, 
Pollux  vero  et  Helena  abusive  qui  non  Tyndarei,  sed  lovis^  et  Ledae 
filii  fuerunt  et  immortal es.  Ut  Yergilius  (Aen.  YI.  121)  ^^Si  fratrem 
Pollux  alterna,  miorte  redeimit,"  qui  inimortalitatem  cum  fratre  par- 
titus:  est.   (Cf.  Serv.  Aen.  II.  601,  YI.  121.) 

418.  Malus  arbor  naivis  generis  est  miasculini.  Horatius  (Od.  I. 
14,  5)  "Nee  malus  est  celeri  saucius  Africo."  Et  dictus  est  malus 
vel  quia  malois  liabet  instar  mali  in  isummitatci  vel  quia  quibu&daim 
malis  ligneis  ciuigitur,  quorum,  volubilitate  elevantur  vela  levius. 
(Serv.  Aen.  Y.  487;  cf.  Y.  829;  Is.  Or.  XIX.  2,  8.) 

427.  Palladios  radios'  quos  Pallas  invenit:  ut  in  pacts  petitione 
ramus  'olivae  cum  vittis  afferebatur  partim  fabulae  partim  naturaie 
efficit  ratio.  Nam  cum  de  nomine  Athenarum  Neptunus  et  Minerva 

(27) 


c'ontendereiit  et  iusisisiset  luppiter  ut  illius  nominei  diceretur  civitas 
qui  melius  optulisiset  munuis^  equum  Neptunus^  MineTvia.  olivam  op- 
tulit  quae  res  melior  est  comprobatayet  pacis  insigne  et  statim  vincit. 
Unde  cum  eius  ramus  alicui  ofrertur  indioat  eum,  esse  meliorem; 
hine  est  illud  proverbium  lierbam  do  id  est  victori  cedo,  quod  Yiarro 
in  Aetiis  ponit,  cum  in  Agonibus  herbam  in  modum  palmae  dat 
aliquis  ei  cum  quo  contendere  non  conatur  et  fatetur  esse  meliorem. 
Vittas  autem  habere^  ramus  debet,  (quod  istei  praetermisit),  ideo  ut 
inertiam  et  imbecillitate;m  offerentis  oistiendat.  Seimus  enim  oves 
egere  semper  aliena  auxilio.  (Serv.  G.  I.  12^  Aen.  VIII.  128;  Hyg. 
Fab.  164;  Myth.  Vat.  I.  2,  119,  II.  119,  III.  5,  4.) 

432.  Zethum  et  Oalain  filios  B'oreae  et  Orythyia;e  vel  Ismarii  et 
Aquilonis,  alatos  iuvenes  quoiSi  Argouiautaie  miserunt  posteia  in;  adiu- 
torium  Phineo  rcgi  Arcaidia,e.  Hie  enim  suis:  liberis  superduxit 
nioveream  cuius  instinctu  eos  necavit;  ob  quam  rem  irati  di  ei  oculo's 
susitulerunt  et  adbibuerunt  Harpyae  qua,e  cum  ei  diu  cibos  abripe- 
rent,  lasonem  cum  Argonautis  suscepit  hospitio.  Cui  etiam  ductorem 
dedit;  hoc  ergo  beneficio  ille  et  (1.  illecti)  Argonautae  supradictos 
^nrentur  pulsas  de  Arcadia  pervenerunt  ad  insulas  quae  appellantur 
f]  otae  et  cum  ulterius  tendere  vellent,  ab  Iride  ammoniti  sunt  ut  de- 
sisterent  a  lovis  canibus  suos;  c'onYerterunt.  volatus  quorum  con- 
versio  id  est  <rrpo(p-q  nomen  insulis  dedit  quod  ApoUonius  plenius 
exequitur.  (Haec  ordinanda  sunt  secundum-  Serv.  Aen.  III.  270; 
cf.  Hyg.  Fab.  18;  Plae.  Th.  VIII.  255;  Myth.  Vat.  I.  27,  II.  142, 
III.  5,  5ss.) 

443.  (Add.)  Cur  autem  hoc  evenit  talis  est  ratio:  Aegeiis  nrortua 
Hipp'Olyte,  Phaeidram  Minois  et  Pasiphaes  filiam  superduxit  uxorem 
Hippolyto.  Qui  cum  illam  de  stupro  interpellantem  oontempsisset, 
falso'  delatus  ad  patrem  est  qui  ei  vim  Yoluisset  deferre.  Ille 
Aegaeum  patrem  rogavit  ut  se  ulcisceretur;  qui  agitanti  currum 
HippiolytO'  inmisit  f ocam  ini  littore,  qua  equi  territi  eum  traxerunt. 
Tunc  Diana  eius  castitate  commiota  eum  per  Aesculapium  in  vitam 
filium  Apollinis  et  Ooronidis  revocavit.  Hunc  luppiter  propter  revo- 
catum  Hippolytum  interemit,  unde  Apollo  iratus  Cyclopas  fabrica- 
tores  fulminum  eonfixit  sagittis;  ob  quam  rem,  divinitate  deposita, 
Admeti  regis  pavit  armenta.  Quapropter  obsequiis.  eius  emieritus  ei 
fayebat  tamen,  apud  quem  passus  videbatur  iniuriam.  Sed  Diana 
Hippolytum  revocatum  ab  inferis  in  Aricia  n3anphae  Egeriae  com- 
mendavit  et  eum  Virbium  quasi  bis  virum  iussit  YOca;ri.   (Serv.  Aen. 

(28) 


VII.  761,  cf.  VI.  445;  Hyg.  Fa,b.  47;  Plac.  Th.  II.  506;  Myth.  Vat. 
I.  46, 11.  128.) 

505.  Ideo  autem  sacer  inivenitur  pro  execralnle  quia  apud  an- 
tiquO'S  etiain  de  bonis  execrandonim  siacrae  reis.  fiebaint:  unde  et  snp- 
plicia  passorum.  Sallustius  (Oat.  IX.  2)  "In  siippliciis:  deornm 
magnifici.''  (Se[rv.  Aen.  I.  632,  cif.  III.  57;  Fest.  318;  Plac.  Th.  IV. 
198;  Is.  Or.  VI.  19,  82.) 

Aut  etiam  sacer,  venerabilis.  Nam  horror  plerumqne  ad  odium 
pertinet,  plerumque  ad  yenerationem  ut  Lucanus  (V.  411)  "Arbori- 
bus  suus  horror  inest." 

556.  Demum  id  est  postremum,  novissime.  Et  haec  particula 
tarn  apudVergilium  quam  apud  oannes  idomeios-  auotores  hoc  signifi- 
cat  licet  in  aliis  diyersa  significet.  (Of.  Serv.  G.  I.  47;  Corp.  Gloss. 
VI.  322.) 

579.  (Add.)  Distat  enim  inter  conisertum  et  consitum,  quod  con- 
seTtum  dicimus  sermonera  et  oonsertas  fabulas,  con'situm  vero  lig- 
num et  consitas  arbores. 

Hoc  idem  interest  inter  insitum  et  insertura.  (Is.  Dif!.  Verb. 
320;  cf.  Serv.  G.  II.  32.) 

597.  Eapta  est  cutis,  id  est  contracta.  Bt  bene  dixit  cutem  quae 
in  ciOTpore  primia  est.  Et  dicta  est  cutis  quod  ipsa  corpori  supposita 
incisionem  primia  patiatur;  cutis  enim  (1.  y-orJ] )  Graece  incisio  dici- 
tur.  Idem  est  pellis  quod  externas  iniurias  corporis  tegendo'  pellat 
pluviasque  et  ventos  solisque  ardores  perferat.  Pellis  autem  mox 
detracta  ciorium  dicitur.  Corium  autem  per  derivationem  a,  came 
appellatur  quod  eo  teg-atur,  sed  hoc  in  brutis  animalibus  proprium 
est.   (Is.  Or.  XL  78-9.) 

620.  Indifferenter  p'onit,  deos  et  divois,  quamquam  discretio  sit 
ut  deo'S  perpetuois  dicanius,  divos  ex  hominibus  factos  quasi  qui  dieim 
obierint:  unde.  et.  divos^  etiam  imperatiores  vocamus.  Sed  Varro  et 
Azanzenus  contra  sentiunt  dicentes  divos  perpetuos,  deos  ex  homi- 
nibus factos  qui  propter  sui  eonsecrationem  timentur  ut  sunt  di 
manes;  quod  tangit  in  XII.  (i.  e.  Vergilius  XII.  139)  dicens  "Diva 
deam  stagnis  quae  fluminibus  cum  (sic)  sonorisi  praeest.  (Serv.  Aen. 
V.  45;  cf.  Is.  Biff.  Verb.  168.) 

656.  Uhinam  ut  ubidem  multi  dubitant  ubi  esse  debeat  aecentus, 
quia  ibi  et  ubi  naturaliter  breves  sunt,  sed  secundum  rationem 
finalitatis  plerumque  producuntur  in  versu.  N''escientes  et  banc  ra- 
tionem quiai  pronuntiationis  causa,  contra,  usum  Latinis  syllabis  ul- 

(29) 


timis  quibus  particulae  adiunguiiitxir,  aceentus  tribTiitnr  nt  musaque, 
illene,  liuiusce.   Sic  ergo  et  ubinam. 

683-5.  Ordo'  est:  Si  taiita  voluptas  siangiiinis  est,  imbuite  aTma 
domi  atque  haee  templa  lovis  dudum  irratia  (1.  irrita)  impins  ignis 
ferat  id  est  anf erat. 

685.  Quid  enim  liaud  licitum.  Suba-udies,  si  ratus  sum  ius  esse 
domin-oque  duciqno  in  yilem  faninlum  exercere  yindictam,  cum 
tanti  luctus  pTomerent  mea,  pectora. 

735.  Olim  ex  longo  tempore.  Tria  enim  tempora  signiicat: 
praeteritiim  ut  his  et  in  Yergilio.  (Aen.  XII.  210)  "Olim  arbos."  Et 
praesens  ut  in  eodem  (Aen.  Y.  125)  "Ttimidisque  tunditur  olim 
iluctibus.^'  Olim  futurum:  (Aen.  lY.  627)  "Olim  quocunque  dabunt 
se  tempoTe  vires.^^   (Cf.  Sery.  Aen.  lY.  627.) 

YI.  54.  Teneraque  cupressu,  nigra  funesta.  Nam  inferis  conse- 
crata  est,  quia  numquam  reyirescit.  I'Loi'm  autem  fuerat 
Romani  ramum  cupressi  ante  domum  funestam  poni,  ne  quisquam 
per  ignorantiam  pollueretur  ingressiis.  Hinc  Horatius  (Od.  II.  14, 
23)  "E"ec  te  praeter  inyisam  cupressum  ulla  breyem  dominum  se- 
quetur.'^  (Serv.  Aen.  III.  64,  cf.  III.  600,  lY.  507  D,  YI.  216;  Fest. 
63;  Plac.  Th.  lY.  460.) 

Ciipreissus  autem  ideo^  adhibetur  ad  funera  quod  per  eam  funesta 
O'Stendatur  domus:  sicut  laetam  domum  frondes  indicant  festae. 
Yarro  tamien  dicit  pyras  ideo  cupressu  circumdari  propter  grayem 
ustrinae  id  est  incensionis  (additamenta  scribae  nostri)  odoreim,  ne 
offendatur  populi  circumstantis  corona.  Quae  tamdiu  stabat  respon- 
dens  fletibus  praeficae  id  est  praecantatori®  (haec  quoque  nostri 
scribae  sunt)  principis  planctum  quamdiu  Cionsumpto  cadayere  et 
collectis  cineribus  diceretur  noyissimum  ilicet,  quod  ire  licet  signifi- 
cat.  Unde  est  (Yergilius  Aen.  YI.  231)  "Dixitque  noyissima  yerba." 
(Sery.  Aen.  YI.  216;  Comm.  Lucan.  III.  42;  Myth.  Yat.  III.  6,  28.) 

254  (276).  lo  paelex  lunonis,  concubina  loyis  cum  qua  dum 
luno  inyenisset  loyem  coeuntem  petiit  ut  eius  potestati  daretur: 
quod  cum  luppiter  annuisset,  luno  adhibuit  ei  Argum  custodem, 
omni  tempore  oculatum.  (Cf.  Sery.  G.  III.  152,  Aen.  YII.  780;  Hyg. 
Fab.  145;  Plin.  N.  H.  XYI.  239;  Plac.  Th.  YII.  186;  Myth.  Yat. 
II.  89.) 

521  (543).  (Add.)  Huius  Leandri  fabula  talis  est:  Leander  et 
Hero  Abydenus  et  Sestia'S  fuerunt  inyicem  se  amantes.  Sed  Leander 
ad  Hero  natatu  ire  consueyerat  per  fretum  Hellesponticum,  quod 
Seston  et  Abydon  interfluit.     Cum  autem  iuyenir  oppressum  tem- 

(30) 


pestate  cadaver  ad  puellam  esset  delatum,  ilia  se  praecipitavit  e 
tnrre.  (Serv.  G.  III.  258;  Myth.  Va,t.  I.  28,  II.  218,  III.  11,  19.) 

548  (570).  (Add.)  Id  est  fibulam  aufert  a  chlamyde  qua  tene- 
batur  in  humieris — ^et  hoc  dixit  bene — qua  infrenatiir;  hinc  et 
Graece  nomen.   (Cf.  Fest.  348-9;  Is.  Or.  XIX.  31,  17  &  33,  4.) 

549  (571).  Artus  sunt  quibus  colligantur  membra,  dicti  ab  ar- 
tando  quod  oolligati  invicem.  nervis  artentur  id  est  stringantur:  quo- 
rum deminutiva  fuit  articula.  Nam  artus  dicimusi  maiora  membra 
ut  brachia,,  articulos  minora.  (Is.  Or.  XI.  1,  84;  cf.  Fest.  17.) 

653  (575).  Palladios  liaustus  incubuit,  assumpsit.  Nam  apud 
Yergilium  (Aen,  I.  89)  aliam  habet  significationem  ubi  ait  "Ponto 
nox  incubuit  atna/^  id  est  invadit,  et  tunc  dativum  trahit:  et  bene, 
nam  incubare  est  per  vim  rem  aliam  tenere;.   (Serv.  1.  1.) 

564  (576).  Olea  est  unde  derivatur  oleum,  oliva  vero  fructus 
unde  derivaitur  olium.  (Serv.  G.  II.  63;  Is.  Diff.  Verb.  410.) 

Invenitur  oliva  pro  arbore,  ut  Vergilius  (Buc.  VIII.  16)  ^^In- 
cumbens  tereti  Damon  sic  coepit  olivae."  Sed  quod  ex  albis  olivis 
fuerit  expressum,  vocatur  spanum.,  a  Graecis  6/j-<fd/.co>  appellatur; 
quod  autem  ex  fulvis  et  nondum  maturis,  vocatur  viride.  Quod 
vero  ex  nimiuni  maturis  commune  dicitur.  E^x  his  autem  ad  usum 
vitae  primum>  est  spanum,  secundum  viride,  tertium  commune. 
Graeice  enim  s^ato?  dicitur  ex  quo  tractum  est  ut  oliva  dicatur:  CiSt 
autem  arbor  pacis  insigne  cuius  fructus  diversis  nominibus  appella- 
tur. Sunt  orchades  a  samilitudine  testiculorum  vocatae  quos  Graeci 
op/ec?  vocant.  Eadiolae  pro  eo  quod  longe  fuit.  (Yid.  locum  I&i- 
dorianum  infra  laudandum).  Paphiae  a  Papho  insula  unde;  prius 
ablatae  sunt.  Lycinae,  eo  quod  ultimum  dent  lumen  nam  ^o/'^o? 
lumen  CiSt.  Pausia  quaim  corrupte  vulgi  pusiam  vocant,  dicta,  quod 
paveiatur  id  est  intendatur,  unde  et  pavimen/tum.  Sjna,  est  dicta  eo 
quod  de  Syria  est  ablata  sive  quia  nigra  est.  Crustumina  eadem  est 
et  volumis,  dicta  ab  eo  quod  volam  oompleat  sua.  magnitudine.  Qui- 
dam  autem  volemum  Gallica.  lingua  bonum  eit.  magnum  intellegunt. 
Ideo  autem  ungebatur  oleo  ut  citius  laberetur  e  manibus  sequen- 
tium.  (Haec  maximam  partem  excerpta  sunt  ex  Serv.  G.  II.  63,  64, 
86  unde  Is.  Or.  XVII.  7,  62  sis.) 

620  (642).  8uspiria  p.  id  est  anhelum  laborecm  victrici  palma 
conlatus  est.  Palma  enim  apud  antiquos  victoribus  dabatur;  unde 
et  palma  dicta  eist  quia  manus  victricis  ornaitus  est  vel  quia  oppansis 
est  armis  in  moduni  palmae  humanae.  Est  enim  arbor  insigne  vic- 
toriae,  proceroque  ac  deooro  virgulto  diuturnisque  vestita  frondibus 

(31) 


et  folia  sua  sine  ulla  successione  oonser^aii'S.  Hanc  Graeci  di- 
cunt  (foivua  quia  diu  duret^  ex  nomine  avis  illius  Arabiae  quae 
multis  annis  vivere:  perhibetur.  Quae  dum  iu:  multis  locis  naseatur, 
non  in  omnibus  fruotus  perfieit  maturitate,  frequenter  autem  in 
AegyptO'  et  Sjo^ia.  Fmctus  autem  eius.  dactylia  a  similitudine  digi- 
torum  nuncupati  sunt^  quorum  eitiam  noniina  variantur.  Nam  aliii 
appellant ur  palmulae  similes  mynobalano,  alii  Tbebaici  qui  et  nu- 
cales,  alii  muniles  quos  Graeci  xapomrob^  A^ocant.  (Is.  Or.  XVII. 
7,  1;  ef.  Ambr.  Hex.  III.  13,  53.) 

643  (665).  Improbus  versipellis  et  fraudulenter  incedens  qui 
dono  clipeum  accepit. 

Clipeus  enim  est  maius  scutum  dietus  clipeus  o.Tto  rod  -/Mtltslv 
(T^ixara  id  esit  a  furendo  (furando)  corpora.  (Serv.  Aen.  VII.  686;  Is 
Or.  XVIII.  12,  1.) 

Sive  ut  quidam  dicunt  clipeus  dicitur  quasi  clipeum  a  verbo 
cluo  id  est  defendo,  quia  eo  contra  adversa  tela  nos  defendimus; 
<7a>!J.a  Grraece  corpus.  (Plin.  N.  H.  XXXV.  12;  Is.  Dili.  Verb.  17; 
Ghariis.  21-2  K.) 

669  (691).  Ordo:  atque;  illi  subito  venit  fo'rtuna  cui  duloe  est 
fiduciam  inmodicae  virtutis  auf  erre. 

704  (729).    (Nunc).   Aut  magnos  aut  odiosos. 

Oaestus  autem  per  dipbthongon  pugilum  arma  significat;  habet 
etiam  pluraleim  numerum  et  est  quarta.e  formae.  IN'am  cestus  cesti 
singulari  sine  diphtliongo  balteum  Veneris  significat.  {^qty.  Aen. 
V.  69.) 

(742.)  Palaestra,  luotatio  Graece  a  verbo  TidXlo)  id  est  luctor: 
hinc  luctatoT  palae'strites  dicitur  o.7zd  too  TtaXlstv  id  est  a  motu 
urnae  quia  per  fortem  (1.  sortem)  luetabantur.  (Serv.  G.  II.  531; 
Is.  Or.  XVIII.  24.) 

719  (744).  (Suadebat).  Hoc  verbum  quod  est  suadet  secundum 
naturaan  disisyllabum  est,  sed  multi  trissyllabum  putant,  quod  etiam 
si  inveniatur,  solutio  dicenda  est  quomodo  dicimus  aena  ena.  Hoc 
autem  solum  huiusmodi  verbum  in  Latino  invenitur. 

869  (894).  (Add.)  Antaeum  enim  in  modum  libidinis  ponitur: 
unde  et  Graece  dvriov  contrarium  dicimus.  Ideo  et  de  terra  natus, 
quia  sola  libido  de  carne  ooneipitur:  denique  etiam  ta:cta  terra  vi- 
rilior  exsurgebat;  libidO'  enim  quantc  cami  consenserit,  tanto  surgit 
iniquior.  Denique  a  virtute  gloriae  quasi  ab  Hercule  superatur. 
Nam  denegato  sibi  terrae  taotu  commoritur,  altiusque  elevatus  ma- 
terna  non  potuit  mutuari  suffragia,  quo  evidentem^uae  rei  fabulam 

(32) 


deini'O'ii'stra&set.  Omnem  enim  menitem  dum  virtus  in  altuni  sustu- 
lerit  eit  carnalibus  etiam  denegaverit  aspeotibus,  yictrix  statim  ex- 
surgit.  Ideo  etiam  in  certaanine  dicitur  desndasse  quia  rara  est  pugna 
quae  cum  concupiscentia  vitiisque  oongreditur,  sicut  Plato  m  morali- 
bus  ait:  "Sapientes  viri  maiorem  cum  vitiis  pugnam  quam  cum 
inimicis  gerunt."  Na;m  et  Diomedes  (sic)  Cynicus^  dum  dolore 
lamnii  (1.  ramicum)  contorqueretur,  et  vidisset  ad  amphite:atrum 
omnes  concurrentes,  dicebat  "Qualis  hominum  stultitia!  currunt 
spectare  feras  hoc  est  (1.  homines)  repugnaintes  et  me  praetereunit 
cum  dolore  ceTtantem."   (Fulg.  Myth.  II.  7;  Myth.  Yat.  III.  13,  2.) 

IX.  149.  Astu  id  est  mialitia.  ISTiam  pTopxie  atstutos;  malitiosiois 
vocamus:  unde  in  Terentio  (And.  183)  postquam  de  domino'  dixit 
servus  ^^Aistute,"  ille  iratus  ait,  "Oarnufex  quae  loquitur?"  Cicero 
(Verr.  Act.  I.  34)  "Ita  fit  ut  tua,  ista  ratio  existimetur  astuta,,  meum 
consilium  neceisearium."    (Serv.  Aen,.  XI.  704;  cf.  Is.  Or.  X.  6.) 

195.  Oonsuetudo  fuerat  apud  antiquos  ut  de  venatione  aut  de 
aliquo  monstro  quod  damnum  inferebat  mortalib'us,  pars  in  lucis 
piars  in  templis  deomm  poneretur  et  quaedam  in  tholis  deorum  sus- 
pendeb-antur  (1.  suspenderentur),  ut  pelles:  quaedam  vero  affige- 
bantur  (1.  affigerentur)  ut  dentes  et  cornua.  Ut  Vergilius  (Aen.  IX. 
406)  "Suspendive  tholo  aut  sacra  ad  fastigia  fixi;'^  et  imitatur  hoc 
loco  Yergilium  qui  ubicumque  lucum  ponit,  sequitur  conse^cratio,  ut 
(Aen.  IX.  3-4)  "Luoo  tum  forte  parentis  Pilumni  Turnus  sacrata 
valle  sedebat."  Lucus  a.utem  dicitur  per  antifrasin,  quod  minime 
luceat,  ut  bellum  quod  minime  sit  bellum:  non  quod  ibi  lumina  sint 
causa  religionis  ut  quidam  volunt.  (Sery.  Aen.  I.  441,  IX.  406;  Is. 
Or.  XYII.  6,  7,  XIX.  19,  6.) 

203.  Dissimulaverat  se  nescire:  et  notandum  est  quia  dissimu- 
lamus  nota,  simulamus  ignota,  ut  Sallustius  (Cat.  5)  ^^Simulator  ac 
dissimulator."   (Is.  Biff.  Yerb.  515.) 

209.  Timido  pro  timenti.  ITam  timidus  est  qui  semper  timet, 
timens  vero  qui  ad  tempus  formidat  ex  causa,  ut  iste  pro  perdito  sene. 
(Is.  Diffi.  Yerb.  554.) 

361.  (Add.)  Istae  aves  nidos  faeiunt  in  man  media  hieme  quibus 
diebus  tanta  tranquillitas  est  ut  penitus  nihil  possit  in  man  move- 
ri.  Inde  etiam  ipsi  dies  alcyonia  nominantur:  unde  Yergilius  (G.  I. 
399)  "JSTou  tepid um  ad  solem  pennas  in  littore  pandunt  dilectae  The 
tidi  alcyones."  (Serv.  G.  I.  399;  Is.  Or.  XII.  7,  25;  M.jih.  Yat.  I.  9, 
11.  175.) 

839.  Hie  quartae  declinationis  dixit  colus^  e  ciontrario  Yergilius 

(83) 


(Aen.  VIII.  409)  secundae  dicit:  "Ciii  tolerare  colo  teimique  Mi- 
neTYSi."  Quern  etiam  iit  Servius  (ad  locum)  dicit  sequi  debemus. 
(Serv.  Aen.  1.  1;  cf.  Prob.  Oatli.  34,  6  K.) 

(Severi).  Ex  ilia  causa  quia  patrem  eius  Diana  sagittis  occiderat. 
"Virginea  domitus  saigitta."  (Homtius  Od.  III.  4,  71  ei  Acron- 
Porliyr.  ad  locum.) 

X.  51.  Bene  precantur  opem  lunonis,  quia  luno  a  iuvando  dici- 
tur.  Ideo  eit  regnisi  praoesise  dicitur,  quod  haec  vita  divinitus  (1. 
divitiis)  tantum  studeat.  Ideo  etiam  cum  sceptro  pingitur  quod 
divitiae  regno  sunt  proximae.  Yelatoi  enim  capite  lunonem  po- 
nnnt  quod  omnee  divitiae  semper  praegnantes  isunt  ©t  nunnunquam 
aiboriantur:  in  huius  quoque  tutelam  pavum  ponunt  quod  omnis  vita 
potentiaie  petax,  aspectu  sui  semper  quaerat  ormatus.  Sicut  pavus 
stelktam  caudami  curvavit,  concavans  alteriusque  faeiem  lomet  pos- 
terioraque  turpiter  nudet,  it  a  divitiarum  gloriaeque  adpetitus  mo- 
ment aliter  ornat,  postremo'  tam.en  nudat.  Unde  et  Theophrastus  in 
Memorialibus  ait  rd  aXXa  -KeptyvM-d-i  id  est  reliqua  considera:  et 
Salomon.  "In  obitu  bominis  nudatio  operis  eius."  Huic  etiam  Irim 
quasi  arcum  p'acis  adiungunt,£sicut  quod  various  ornatus  pingens  a 
curvatoj'curvamine  momentaliter  refugit,  ita  etiam  f ortuna  quamvis 
ad  praesens  ornata  est  citius  fugitiva.  (Fulg.  Myth.  II.  3;  cf.  Cic. 
K  D.  II.  66  &  68;  Varro  L.  L  V.  67  &  69;  Serv.  G.  IV.  340; 
Myth.  Vat.  III.  4,  5.) 

130.  Iris  dicta,  est  quasi  £>£9  disturbatio:  numquam  enim  ad 
c'onciliationem  mittitur  sicut  Mercurius,  sed  ad  disturbationem,  et 
est  ministra  non  tamtum  dearum  sed  et  deorum.  Et  Vergilius  haec 
probat  dicens  (Aen.  IX.  800)  "Aeriam  caelo  nam  luppiter  Irim 
deimisit  georaianae  baud  mollia  iussa  ferentem."  (Serv.  Aen.  IX.  2; 
Plac.  Ach.  I.  220;  Myth.  Vat.  11.  6,  III.  4,  2  &  6.) 

257.  (Add.)  Dicendo  portas  aenas  historiam  tangit  quae  talis  est: 
Brenno  duce  Senones  Galli  venerunt  ad  urbem  et  circa  Alliam  flu- 
men  occurr'entem  sibi  deleverunt  exercitum  'omnem  piopuli  Eomani. 
Aliaque  die  cum  vellent  ingTedi  civitatem,  primo  cunctati  sunt  ti- 
mentes  portas  et  nullum  in  muris  videbant.  Posteai  paulatim'  in- 
gresisi  vastaverunt  cuncta  octo'  integris  mensibus,  adeo'  ut  ea.  quae 
incendere  non  poterant,  manu  militari  diruerint,  solo  remanente 
Capitolio.  Ad  quod  cum  utensilibus  rehqui  fugerant  cives  qui  tamen 
a  Gallis  obsidebiantur,  etiam-  ad  id  penetrare  cupientibus,  quos  alii 
per  dumeta  et  saxa  aispera,  alii  per  cunilos  dicunt  eonatos  ascendere. 
Ttinc  Manlius  cuncitos  Oapitolii  Gallos  detrusit  ex-^arce    clangore 

(34) 


ainseris  excitato©;,  quern  priviatus.  quidaan  lunoni  dono  dederat. 
Namqiie  siecTindiini  Pliniiim  (Immo.  Lucret.  IV.  683-4)  nullTim 
animal  ita  odoreim  hoaninis  sentit.  P'osteiai  Eomani  in  Capitiolio 
f ecenint  aeneas  portas.,  ut  nnllus  inftrare  vel  exire  valui&set  nisi  mag- 
no  CTim  sonitu.  Nam  isti  in  ta;m  breyi  spatio  minime  portas  aeneas 
fecerant.  (SeTY.  Aen.  VI.  825;  Plin.  1^.  H.  X.  51,  XXIX.  57;  Myth. 
Vat.  I.  221.) 

303.  Pro  ciaivae  testitudine.  Est  etiam  perifrasis  citibaraei  cuins 
usns  repertxis  est  hoc  mo  do:  cum  egrediens  Nilus  in  sno®  meatns 
varia  in  terris  reliqniseet  animalia,  relicta.  etiam  testndo  est,  quae 
enm  pntref acta  esset  et  nervi  eiusi  remansisisent  extenti  intra  corium 
inventa  est  a  Mercurio'  eiiisque  digitis  peTcussa,  sionitum  dedit  ex 
cuius  imitatione  cithara  est  oomposita.  Ut  Vergilius  (G.  IV.  463-4) 
"Ipsa  ea,va  siolans  aegrum  testitudine  amorem."  (Scty.  ad.  1.  1;  Is. 
Or.  III.  22,  8;  Myth.  Vat.  II.  43.) 

373.  (Add)  loveon  enim  pro  aeie  posuit,  aetherem  Yero  pro 
nubibus!.  Chasma  autem  dicit  id  est  subitam  disruptionem  et  quen- 
dam  re'cessum,  aethera  YerO'  ut  diximusi  pro  aerc:  posuit  propter  me- 
trum  quia  in  aiethere  hoc  contingit,  dum  Ycntorum  impetus  nu- 
biumque  globositais  illuc  non  attingat,  sed  summa.  serenitas,  tran- 
quillitas.  Unde  Lucanus.  (II.  273)  "Paeem  summa  tenent."  ISTubes 
autem  in  medio  aere  sunt  ubi  fiunt  omnia  signa  quae  dicit;  id  est 
Iris,  serenitas,  chasma.  JSTam  si  in  summo,  nulhis  Yidere  potuisset. 
Humani  enim  oculi  altiorem  et  nimium  splendorem  f erre  non  pos- 
sunt.  Sane  chasma,  est  (ita  etiam,  Plinius  Yocat)  disruptio  et  quidam 
caeli  discessus.   (SerY.  Aen.  IX.  20;  Plin.  IST.  H.  II.  96.) 

503.  QuamYis  in  omnibus  libidinis  amor  sit  turpior,  numquam 
tamen  deterior  erit  quam  cum  se  honorato  miscuerit.  Libido  enim 
honestatis  noYcrca  dum  quid  expediat  nescit,  est  miaiestati  contraria. 
Qualis  enim  diYinitas  quaesit  quod  esse  Yelit,  ne  quod  fuerat 
esset.  luppiter  enim  conYCrsus  in  cygnm  cum  Leda  concubuit  quae 
P'eperit  OYum;  inde  niati  sunt  tres  Castor  et  Pollux  et  Helena.  Sed 
haec  f  abula  mystici  saporem  cerebri  concipit.  luppiter  enim  in  mo- 
dum  potentiae  ponitur,  Leda  Yero  dicta  est  quasi  ^oidyj  quod  nos 
aut  iniuriam  aut  couYicium  dicimus.  Ergo  omnis  potentia  iniuriae 
mixta  speciem  suae  generositatis  mu.tat:  ideo  ergo  in  cygnum  dicitur 
oonYersus,  quod  ferunt  physioligi  quam  maxime  Melissus  Euboicus 
qui  omnium  physiolo'gorumi  siententiaiS  disputaYit,  huius  generis 
avem  ita  conYiciis  esse  plenam  ut  ipsa  clamante  reliquae  aYes  taceant 
quae  praesto  fuerint.        Unde   et   olor  dictus   quasi    ab    oXiyiopia 

(85) 


tractiim  quod  nos  Latine  iniuriam  dicimus.  Ergo  qiiotiens  cumque 
nobilita©  in  iniuriarm  vertit,  conviciis  misceatur  necesise  est.  Sed 
quid  ex  liaec  re  concipiatur  yideamus.  Nihilomonus  ovum  quia  sicut 
in  'OVO'  omnes  sorditiesi  quae:  purgari  pottesit  in  genere  continetur  in- 
trinseeus'^  ita  etiam  ini  effectu  iniuriae  omnie  est  iniustitia,  inmun- 
ditiaj  sed  ex  oyo  generantur  tres^  Pollux  C^astor  et.  Helema.  Nihilo^ 
minus  seminarium  scandali  et  discordiae  sicut  ante  diximus  et  gemi- 
num  luctum  concussit  adultera  mundo.  (Fulg.  Myth.  II.  16;  Myth. 
Vat.  III.  3,  6-7.) 

Castorem  vero  et  PoUuceni  quasi  in  modum  perditionis  p'onunt; 
unde  et  in  mari  Castorum'  sigma  dixerunt,  quae'  periculum  creant. 
iSTaim  oh  hanc  rem  etiam  iamhos  alternatim  resurgere  atque  occidere 
dicunt  quod  superhia  nonnumquam  vivat,  nonnumquam  occidat. 
Unde  ©t  v-E^pTUpwAa  Graece;  dicitur  superhia.  Superefama  proprie 
superapparitio  nuncupatur,  quod  sicut  in  istis  duohus  signis  quae 
eorum  fratrum  vocahulo  nuncupayerunt,  unus  superappareat,  alter 
veTgat  sicut  lucif er  et  antifer.  Nam  Graece  Pollux  aizb  too  dTioXXeiv 
est  a  perdendo  et  Oastor  quasi  y.a7.bv  u<Trepo^^  id  est  malum  extre- 
mum.  (Fulg.  Myth.  II.  16.) 

850.  (Add.)  Yidit  Aloidas.  Aloeus  Ifigeniam  (sic)  uxorem  hahuit 
quaie  oompressai  a  Neptuno  duos  peperit  Otum  et  Ephialten,  qui 
digitis  novem  per  singulosi  menses  crescehant;  freti  itiaque  altitudine 
caelum  voluere  subvert  ere.  Sed  sunt  confixi  Dianae;  et  Apollinis  telis. 
Aloidas  autem  sic  dixit  sicut  de  Hercule  Amphitr^^oniden  dicimus. 
(Serrv.  Aen.  VL  582;  Myth.  Yat.  I.  83,  II.  55.) 

Cum  crescerent.  Propter  Titanas  dicit  hoc.  Terra  enim  contra 
Saturnum  Titanas  genuit,  Gigantas  vero  postea  contra  lovem:  et 
fenmt  fahulae  Titanas  ah  irata  Terra  contra  deos  esse  procreatos  in 
eius  ultionem.  Unde  et  Titanes  dicti  sunt  and  r^?  rcVew?  vel  ah 
ultione.  De  his  autem,  solus  sol  ahstinuisse  narratur  ah  iniuria  nu- 
minum,  unde  et  caelum  meruit.  (Serv.  Aen.  YI.  580;  Alhric.  Ph. 
12;  Is.  Or.  IX.  2,  35;  Myth.  Yat.  I.  11,  III.  3,  5.) 

XL  92.  Fatiscunt,  laxantur  vel  aperiuntur  vel  ahundanter  sol- 
vuntur.  Fatim  enim  ahundanter  dicimus,  unde  et  ajfatim;  liiscere 
autem  aperire.  (Of.  Fest.  11;  Serv.  Aen.  I.  123;  Corp.  Gloss.  Y. 
199,  11.) 

187.  lamque  vale.  Yarro  in  lihris  logistoricis  (p.  258  E.)  dicit 
ideo  m'ortuis  falsisque  imaginihus  salve  dici  et  vale  non  'quod  aut 
salvere  aut  valere  aut  salvi  ess^e  possint,  sed  qu'od  ah  his  recedimus 
eos  nunquami  visuri;  hinc  ortum  est  ut  etiam  mialedicti  significatio- 

(36) 


nem  interdiim  vale  optineat.  Ut  Terentius  (Andr.  697)  "Valeant 
qui  inter  nos  discordiaiii  volunit/'  hoc  est  ita  a  nobis  discedant  ut 
niirnqnam  ad  niostruni  revertantnr  aspeetum.  Ergo  cum  dicitur  nnor- 
tuo  vale,  non  etyniologia  eonsideranda  est,  sed  consuetudo',  quod 
nullis  vale  dicimus  nisi  a  quibus  reeedimus.  (Serv.  Aen.  XI.  97; 
Donat.  in  T'er.  1.  1.) 

394.  Longo  post  tempore  aut  archaismus  est,  antiqui  enim  post 
ante  circum  etiam  ablativo  iungebant,  quod  ho  die  minime  possumus 
facere:  aut  longopost  una  pars  est  orationis,  ut  sit  sensus  congredere 
nunc  primum  frater  tempoTe  longopost,  sicut  multominus,  postmodo. 
Horatius  (Sst.  II.  627)  "Quod  mihi  obsit  clare  multoque  locuto." 
(Serv.  Bug.  I.  29;  Serv.  in  Bonat.  420,  11  K.) 

XII.  434.  (Add.)  Orcus  dicitur  deus  inferorum;  opxo)  Graece 
vero  iuro,  undei  orcus  dicitur;  quasi  enim  iurat  et  affirmat  se  nul- 
1am  animiarum  sine  supphcio  examineque  dimissurum.  Ipse  enim 
dicitur  Pluto.  nXvvro^s  Graece  vel  dives  dicitur  iilius  Saturni  et 
Rheae,  Terrae;  nihil  enim  ditius  inferno  qui  omniai  recipit,  licet  et 
saturari  nequeat.  (Of.  Cic.  IST.  D.  II.  Q(j',  Serv.  G.  I.  277;  Fulg.  Myth. 
I.  4;  Myth.  Yat.  III.  6,  1.) 

497.  (Add.)  Hoc  asylum,  hoc  est  templum  Misericordiae  colloca- 
runt  unde  nullus  posiset  abduci,  quod  postea  Eomulus  fecit:  unde 
Yergilius  (Aen.  VIII.  342)  "Hinc  lucum  ingentem  quem  Romulus 
aoer  asylum,"  hoc  est  ad  imitationem  Atheniensis  asyli  fecit.  Quod 
ideo  Eomulus  fecit,  ut  haberet  advenas  plures  cum  quibus  conderet 
Romiam.  (luvenal.  YIII.  272)  "Et  tamen  ut  longe  repetas  longeque 
revolvas,  nomen  ab  inf  ami  gentem  deducis  asylo.'^  (Serv.  Aen.  YIII. 
342,  ef.  II.  761;  Myth.  Yat.  I.  60,  II.  166.) 


(37) 


UNIVERSITY  OF  ILLINOIS-URBANA 


I 


3  0112  004124563 


